Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 90

Devanagari script

ब्रह्मांडकोटिजनकं जटाभिर्भूषितं शिरः । सित द्युतिकलाखंडरत्नभासावभासितम्

Transliteration

brahmāṃḍakoṭijanakaṃ jaṭābhirbhūṣitaṃ śiraḥ | sita dyutikalākhaṃḍaratnabhāsāvabhāsitam

Translation

انہوں نے وہ سر دیکھا جو کروڑوں کائناتوں کا سببِ پیدائش ہے؛ جٹاؤں سے آراستہ، اور سفید نور کے ٹکڑوں جیسے جواہرات کی چمک سے جگمگاتا ہوا۔

Word by Word

• ब्रह्माण्डकोटिजनकम्: creator of crores of universes
• ब्रह्माण्डकोटिजनकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक) + जनक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—ब्रह्माण्डकोटीनां जनकः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• जटाभिः: with matted locks
• जटाभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जटा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

• भूषितम्: adorned
• भूषितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: भूष् (धातु) → भूषित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण

• शिरः: head
• शिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• सित: white
• सित: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पाठे ‘सित-’ उपपदत्वेन)

• द्युतिकलाखण्डरत्नभासा: by the radiance of a jewel like a fragment of moonlight
• द्युतिकलाखण्डरत्नभासा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: द्युति (प्रातिपदिक) + कला (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक) + भासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—द्युतिकलायाः खण्डवत् रत्नस्य भासा (षष्ठी-तत्पुरुष; उपमान-भावः)

• अवभासितम्: illuminated
• अवभासितम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अव + भास् (धातु) → अवभासित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Speaker

Narrator (contextual deduction)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A close, exalted vision of Śiva’s head: crowned by matted locks, emitting gem-like white radiance; the sense that countless universes arise from this cosmic presence.

Characters & Entities

• Śiva (implied)
• Jaṭā (matted locks)
• Brahmāṇḍa (cosmic universes)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The local sacred narrative points to a cosmic truth: the deity worshipped at the tīrtha is the universal source and light.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; it contributes to the chapter’s overall tīrtha glorification through divine vision.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse supports reverential contemplation and praise.