Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

एते मूर्तिधरा रागा जाता भार्यासहायिनः । भार्यास्तेषां समुद्भूताः शिरोभागात्पिनाकिनः

Transliteration

ete mūrtidharā rāgā jātā bhāryāsahāyinaḥ | bhāryāsteṣāṃ samudbhūtāḥ śirobhāgātpinākinaḥ

Translation

یہ راگ مجسم صورت دھار کر، اپنی بیویوں کو ہمراہ لے کر پیدا ہوئے۔ ان کی بیویاں پیناکین (شیو، پیناکا دھاری) کے سر کے حصے سے جنم لیں۔

Word by Word

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• मूर्तिधराः: embodied; form-bearing
• मूर्तिधराः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक) + धर (कृदन्त; √धृ धारणे)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः ‘मूर्तिं धरन्ति’ (embodied; bearing form)

• रागाः: passions; rāgas
• रागाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• जाताः: born; arisen
• जाताः: Kriyāviśeṣaṇa/Predicate (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: √जन् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; ‘born/arisen’

• भार्यासहायिनः: with wives as companions
• भार्यासहायिनः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भार्या (प्रातिपदिक) + सहायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘भार्यायाः सहायिनः’ (having wives as companions)

• भार्याः: wives
• भार्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी बहुवचनम् (genitive: of them)

• समुद्भूताः: arisen
• समुद्भूताः: Kriyāviśeṣaṇa/Predicate (Predicative/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: समुद्भूत (कृदन्त; √भू सत्तायाम्, सम्+उद्)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; ‘arisen/produced’

• शिरोभागात्: from the head-region
• शिरोभागात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘शिरसः भागः’ → ‘शिरोभागः’; तस्मात् (from the head-region)

• पिनाकिनः: of Pinākin (Śiva)
• पिनाकिनः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पिनाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम् (genitive: of Pinākin/Śiva)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A procession of personified rāgas as radiant figures, each accompanied by a consort; above them Śiva Pinākin, from whose head a stream of feminine śaktis emerges like luminous syllables/notes.

Characters & Entities

• Rāga
• Pinākin (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred music is treated as divine in origin—rāgas are not merely art forms but embodied emanations connected to Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated; the emphasis is on origin and sanctity of rāgas.