Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

आधाराच्च महान्षष्ठो नटो नारायणोऽभवत् । महेशवल्लभः पुत्रो नीलो विष्णुपराक्रमः

Transliteration

ādhārācca mahānṣaṣṭho naṭo nārāyaṇo'bhavat | maheśavallabhaḥ putro nīlo viṣṇuparākramaḥ

Translation

آدھار (سہارا) سے عظیم چھٹا ظہور میں آیا—رقصاں نارائن۔ مہیش کا محبوب؛ اس کا بیٹا نیل تھا، جس میں وشنو جیسا پرَاکرم تھا۔

Word by Word

• आधारात्: from the Ādhāra (base)
• आधारात्: Apādāna (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आधार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम् (ablative: from Ādhāra)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• महान्: great
• महान्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• षष्ठः: sixth
• षष्ठः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (ordinal: sixth)

• नटः: actor; dancer
• नटः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• नारायणः: Nārāyaṇa
• नारायणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• अभवत्: became; arose
• अभवत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूतकालः/Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• महेशवल्लभः: beloved of Mahēśa
• महेशवल्लभः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक) + वल्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘महेशस्य वल्लभः’ (beloved of Mahēśa)

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• नीलः: blue; Nīla
• नीलः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• विष्णुपराक्रमः: Viṣṇu-like prowess; Viṣṇuparākrama
• विष्णुपराक्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘विष्णोः पराक्रमः’ (having Viṣṇu’s prowess / Viṣṇu-like valor)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ādhāra (as presented)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A divine dancer-form of Nārāyaṇa emerging from a foundational pedestal/earth-support (ādhāra), with Śiva nearby in affectionate approval; a heroic son Nīla stands with Viṣṇu-like valor attributes (chakra-like aura, heroic stance).

Characters & Entities

• Ādhāra
• Nārāyaṇa
• Maheśa
• Nīla
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse blends Śaiva and Vaiṣṇava imagery, implying that divine powers manifest in complementary forms within the sacred order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse does not specify a named pilgrimage site; it continues the chapter’s cosmological account within a tīrtha-māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated.