Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

पिबन्त्या रुचिरं पानं प्राणिनां पापहारिणी । यस्या रूपे वसेल्लक्ष्मीः स्कन्धे सागरसंभवा

Transliteration

pibantyā ruciraṃ pānaṃ prāṇināṃ pāpahāriṇī | yasyā rūpe vasellakṣmīḥ skandhe sāgarasaṃbhavā

Translation

جب اس کا خوشگوار مشروب پیا جائے تو وہ جانداروں کے گناہ دور کر دیتی ہے۔ جس کے روپ میں لکشمی کا نِواس ہے اور جس کے کندھے پر سمندر سے جنمی دیوی کا ٹھکانہ ہے۔

Word by Word

• पिबन्त्या: by (her) drinking / while drinking
• पिबन्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: पा (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ-प्रत्यय, present active participle) ‘पिबन्ती’; स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• रुचिरम्: pleasant
• रुचिरम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• पानम्: drink/draught
• पानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• पापहारिणी: remover of sins
• पापहारिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पाप-हारिणी (प्रातिपदिक)
• Form: पाप + हारिणी (उपपद-तत्पुरुषः/षष्ठी-तत्पुरुषः ‘sin-removing’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यस्याः: of whom/whose
• यस्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (relative pronoun)

• रूपे: in (her) form
• रूपे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• वसेत्: may dwell
• वसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• लक्ष्मीः: Lakshmi
• लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्कन्धे: on (her) shoulder/trunk
• स्कन्धे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्कन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सागरसंभवा: born from the ocean
• सागरसंभवा: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सागर-सम्भवा (प्रातिपदिक)
• Form: सागर + सम्भवा (पञ्चमी/षष्ठी-तत्पुरुषः ‘ocean-born’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Vāṇī (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Tulasī

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A devotee receives Tulasī-water as prasāda; luminous Lakṣmī is subtly seen residing within the plant’s form; an ocean-born goddess motif (pearls, waves) rests upon Tulasī’s ‘shoulder’ as symbolic ornament; sins dissolve like dark ink in clear water.

Characters & Entities

• Tulasī
• Lakṣmī (Śrī)
• Sāgara-sambhavā (ocean-born goddess)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred plants embody divine grace; honoring Tulasī through respectful use is framed as both purifying and Lakṣmī-bestowing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single location is specified; the māhātmya universalizes sanctity through Tulasī in daily life.

What ritualistic prescription is mentioned?

Taking (drinking) Tulasī-related pāna in a reverent manner is praised as sin-removing.