Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

फलेऽच्युतो न संदेहः सर्वदेवैः समन्वितः । चातुर्मास्ये विशेषेण द्रुमपूजी स मुक्तिभाक्

Transliteration

phale'cyuto na saṃdehaḥ sarvadevaiḥ samanvitaḥ | cāturmāsye viśeṣeṇa drumapūjī sa muktibhāk

Translation

اس کے پھل میں اچیوت ہے—اس میں کوئی شک نہیں—اور وہ سب دیوتاؤں کے ساتھ ہے۔ خاص طور پر چاتُرمَاس میں جو درخت کی پوجا کرے وہ مکتی کا حق دار بنتا ہے۔

Word by Word

• फले: in the fruit
• फले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अच्युतः: Acyuta (Viṣṇu)
• अच्युतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not/no
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (negation particle)

• संदेहः: doubt
• संदेहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संदेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सर्वदेवैः: with all the gods
• सर्वदेवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• समन्वितः: accompanied, endowed
• समन्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) अच्युतः

• चातुर्मास्ये: in Cāturmāsya
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (adverbial instrumental: 'especially')

• द्रुमपूजी: tree-worshipper
• द्रुमपूजी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्रुम + पूजिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (one who worships the tree)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• मुक्तिभाक्: attainer/partaker of liberation
• मुक्तिभाक्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति + भाज् (√भज् धातु, कृत्-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृतान्त-विशेषण (partaker of liberation)

Speaker

Brahmā (deduced from 'Brahma–Nārada saṃvāda' colophon context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aśvattha-vṛkṣa-tīrtha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devotees worship an Aśvattha in the rainy-season Cāturmāsya: clouds, fresh green canopy, fruits glowing with a blue Acyuta aura; subtle presence of multiple devas around the fruit cluster; lamps sheltered from drizzle.

Characters & Entities

• Acyuta
• Sarvadeva (all gods)
• Cāturmāsya
• Aśvattha (Pippala)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion to sacred nature becomes direct devotion to the Lord and the entire devatā-sphere, culminating in mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Aśvattha is praised as a concentrated seat of divinity, especially potent during Cāturmāsya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Druma-pūjā—ritual worship of the sacred tree, particularly in the Cāturmāsya period.