Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

तस्य तापत्रयाभावो वैकुंठे गणता भवेत् । दुःस्वप्नं दुष्टचिंताञ्च दुष्टज्वरपराभवान्

Transliteration

tasya tāpatrayābhāvo vaikuṃṭhe gaṇatā bhavet | duḥsvapnaṃ duṣṭaciṃtāñca duṣṭajvaraparābhavān

Translation

اس کے لیے تَاپ تریہ (تینوں طرح کے دکھ) مٹ جاتے ہیں اور ویکنٹھ میں گن (الٰہی خادم) کا مرتبہ حاصل ہوتا ہے۔ بدخواب، بدخیال اور خبیث بخاروں کی مغلوبی بھی (ختم ہو جاتی ہے)۔

Word by Word

• तस्य: of him/of that person
• तस्य: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्यतः), षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तापत्रयाभावः: absence of the threefold suffering
• तापत्रयाभावः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ताप + त्रय + अभाव (प्रातिपदिक); components: ताप(ताप) + त्रय(त्रय) + अभाव(अभाव)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तापत्रयस्य अभावः)

• वैकुण्ठे: in Vaikuṇṭha
• वैकुण्ठे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• गणता: membership (in the divine retinue)
• गणता: Karta (कर्ता/Subject complement)
• Type: Noun
• Root: गणता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवेत्: may be/should become
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• दुःस्वप्नम्: bad dream
• दुःस्वप्नम्: Karma (कर्म/Object—elliptic with implied ‘नश्यति/अपगच्छति’)
• Type: Noun
• Root: दुः + स्वप्न (प्रातिपदिक); components: दुः(दुर्) + स्वप्न(स्वप्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (दुष्टः स्वप्नः)

• दुष्टचिन्ताम्: evil thoughts
• दुष्टचिन्ताम्: Karma (कर्म/Object—elliptic)
• Type: Noun
• Root: दुष्ट + चिन्ता (प्रातिपदिक); components: दुष्ट(दुष्ट) + चिन्ता(चिन्ता)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (दुष्टा चिन्ता)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक निपात (conjunction)

• दुष्टज्वरपराभवान्: defeats of severe fevers
• दुष्टज्वरपराभवान्: Karma (कर्म/Object—elliptic)
• Type: Noun
• Root: दुष्ट + ज्वर + पराभव (प्रातिपदिक); components: दुष्ट(दुष्ट) + ज्वर(ज्वर) + पराभव(पराभव)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (दुष्टज्वरस्य पराभवाः)

Speaker

Skanda (deduced; not explicit in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aśvattha/Pippala-sevā (tree-tīrtha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee worships the pippala; above, a vision of Vaikuṇṭha with serene attendants; below, dark forms of nightmares and fever-demons dissolve into light.

Characters & Entities

• Vaikuṇṭha
• Tāpatraya
• Jvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion yields both worldly relief (health and mental purity) and transcendent reward (Vaikuṇṭha-oriented attainment).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing māhātmya centers on the Aśvattha as sacred; Vaikuṇṭha is referenced as the spiritual destination (phala), not as the earthly tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied continuation of Aśvattha worship/service; the verse primarily enumerates results (phala) rather than a new rite.