Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

ऐक्यं विष्णुगणैः कुर्वन्दध्रे रूपं महाद्भुतम् । तदा हरिहराख्यं च देहार्द्धाभ्यां दधार सः

Transliteration

aikyaṃ viṣṇugaṇaiḥ kurvandadhre rūpaṃ mahādbhutam | tadā hariharākhyaṃ ca dehārddhābhyāṃ dadhāra saḥ

Translation

وِشنو کے گنوں کے ساتھ یگانگت قائم کر کے اُس نے نہایت عجیب و غریب روپ دھارا؛ پھر اپنے جسم کے دو نصفوں سے اُس نے ‘ہری ہر’ کے نام سے مشہور صورت اختیار کی۔

Word by Word

• ऐक्यम्: unity
• ऐक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऐक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• विष्णुगणैः: with the hosts of Viṣṇu
• विष्णुगणैः: Sahakari (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विष्णोः गणाः)

• कुर्वन्: doing/making
• कुर्वन्: Karta (Agent participle/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; (सः) इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• दध्रे: assumed/held
• दध्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• रूपम्: a form
• रूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• महा: great
• महा: Compound-member
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पूर्वपद-रूप (समासाङ्ग), ‘महत्’ का अव्यय/प्रातिपदिक-रूप ‘महा-’

• अद्भुतम्: marvelous
• अद्भुतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अद्भुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; (रूपम्) इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• तदा: then
• तदा: Kriya-viseshana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• हरिहराख्यम्: named Hari-Hara
• हरिहराख्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘हरिहर’ इति नाम यस्य (आख्य)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (समुच्चय-अव्यय)
• Form: समुच्चय (conjunction)

• देहार्द्धाभ्याम्: with (his) two half-bodies
• देहार्द्धाभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक) + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देहस्य अर्द्धे)

• दधार: bore/held
• दधार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Narrator (contextual narration within the chapter; speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A single deity assumes a wondrous composite form: the body divided into two halves, one bearing Viṣṇu’s emblems and one bearing Śiva’s, radiating a reconciliatory splendor as the divine hosts witness the transformation.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Viṣṇugaṇas
• Harihara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sectarian division dissolves before the higher unity of the Divine; Harihara symbolizes harmony of Śaiva and Vaiṣṇava devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse emphasizes a divine manifestation; the specific tīrtha context is not stated within the verse itself.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a description of a theophany (divine form).