Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7
Devanagari script
पुनरेव ततो गत्वा प्रजाः सृष्ट्वा चतुर्विधाः । नाभिनालेन निर्गत्य विस्मृतेनांतरात्मना
Transliteration
punareva tato gatvā prajāḥ sṛṣṭvā caturvidhāḥ | nābhinālena nirgatya vismṛtenāṃtarātmanā
Translation
پھر میں وہاں سے آگے بڑھا اور چار قسم کی مخلوقات کو پیدا کیا؛ اور ناف کی نالی سے ظاہر ہو کر میرا باطنِ نفس فراموشی میں ڈوب گیا۔
Word by Word
पुनःagain
पुनः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (पुनरावृत्तिवाचक)
एवindeed
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (अवधारण)
ततःthen; from there
ततः:
Apadana/Time (Source/Time)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (अपादान/क्रमवाचक) — “from there/then”
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive) — “having gone”
प्रजाःcreatures; beings
प्रजाः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन — Accusative plural
सृष्ट्वाhaving created
सृष्ट्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive) — “having created”
चतुर्विधाःfourfold
चतुर्विधाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural; तत्पुरुष-समास (चतुर्विधाः = चारः प्रकाराः)
नाभिनालेनby the navel-stalk
नाभिनालेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक) + नाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (नाल), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन — Instrumental singular; तत्पुरुष-समास (नाभेः नालः)
निर्गत्यhaving emerged
निर्गत्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-गम् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive) — “having come out”
विस्मृतेनwith (my) memory lost
विस्मृतेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeVerb
Rootवि- स्मृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP) पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन — Instrumental singular: “with/by (one) forgotten”
अन्तरात्मनाwith the inner self
अन्तरात्मना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअन्तर् (उपसर्ग/प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन — Instrumental singular; कर्मधारय-समास (अन्तरः आत्मा)
Speaker
Brahmā
Visual Art Cues
Scene: A creator-deity emerges via a luminous nābhi-nāla (navel-stalk), surrounded by the fourfold beings implied by caturvidhāḥ prajāḥ; the face shows a sudden veil of forgetfulness, with the cosmos still forming around him.
Characters & Entities
B
BrahmāFAQs
Creation and duty require inner clarity; forgetfulness obscures purpose even amid great accomplishments.
No specific tīrtha is referenced in this verse.
None.