Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36
Devanagari script
खरवाह्युष्ट्रवाही हयवाही तथैव च । गोपाल इष्टिकाकारो अधमाधमपञ्चकम्
Transliteration
kharavāhyuṣṭravāhī hayavāhī tathaiva ca | gopāla iṣṭikākāro adhamādhamapañcakam
Translation
گدھے کا ہانکنے والا، اونٹ کا ہانکنے والا اور گھوڑے کا ہانکنے والا؛ اسی طرح گوالا اور اینٹ بنانے والا—یہ پانچ ‘کم ترین میں بھی کم ترین’ کہے گئے ہیں۔
Word by Word
खरवाहीdonkey-driver / one who carries (loads) on a donkey
खरवाही:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootखर (प्रातिपदिक) + वाहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; खरं वहति इति (खर-वाहिन्)
उष्ट्रवाहीcamel-driver / camel-carrier
उष्ट्रवाही:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउष्ट्र (प्रातिपदिक) + वाहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उष्ट्रं वहति इति
हयवाहीhorse-driver / horse-carrier
हयवाही:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक) + वाहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; हयं वहति इति
तथाthus; likewise
तथा:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
एवindeed; just
एव:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
चand
च:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
गोपालःcowherd
गोपालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगोपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इष्टिकाकारःbrick-maker
इष्टिकाकारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइष्टिका (प्रातिपदिक) + कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इष्टिकां करोति/निर्माति इति
अधमाधमपञ्चकम्the five lowest (group of five)
अधमाधमपञ्चकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअधम (प्रातिपदिक) + अधम (प्रातिपदिक) + पञ्चक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘अधमानाम् अधमं पञ्चकम्’ इति (five of the lowest)
Speaker
Unspecified (Nāgarakhaṇḍa narrative voice within Tīrthamāhātmya)
Visual Art Cues
Scene: A pilgrimage road approaching a sacred town: donkey, camel, and horse drivers leading animals; a cowherd with herd; brick-maker stacking sun-dried bricks—shown at the outskirts beyond a temple boundary marker.
FAQs
It continues a socio-occupational classification used in the chapter’s broader discourse.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None.