Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 32

Devanagari script

आत्मानं पूर्वजैः सार्द्धं स मोचयति पातकात् । गौर्भूश्च तिलपात्रं च दीपदानमनुत्तमम्

Transliteration

ātmānaṃ pūrvajaiḥ sārddhaṃ sa mocayati pātakāt | gaurbhūśca tilapātraṃ ca dīpadānamanuttamam

Translation

وہ اپنے آباؤ اجداد سمیت گناہوں سے نجات پاتا ہے۔ گائے کا دان، زمین کا دان، تلوں کا برتن اور بالخصوص بے مثال چراغ دان کی بڑی ستائش کی گئی ہے۔

Word by Word

• आत्मानम्: himself
• आत्मानम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular)

• पूर्वजैः: with (his) ancestors
• पूर्वजैः: सहकारक (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: पूर्वज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (instrumental plural; accompaniment)

• सार्द्धम्: together with
• सार्द्धम्: सम्बन्ध (Accompaniment marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्द्धम् (अव्यय)
• Form: सह-अर्थक-अव्ययम् (indeclinable meaning ‘together with’)

• स: he
• स: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular)

• मोचयति: frees / causes to be released
• मोचयति: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिच्-प्रयोगः (causative) (present, 3rd sg)

• पातकात्: from sin
• पातकात्: अपादान (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पातक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् (ablative singular)

• गौः: a cow
• गौः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular; item listed)

• भूः: land/earth (a plot of land)
• भूः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nominative singular; item listed)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• तिलपात्रम्: a vessel of sesame
• तिलपात्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तिल-पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter nom/acc sg)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• दीपदानम्: the gift of a lamp
• दीपदानम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दीप-दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter nom/acc sg)

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (agreeing with दीपदानम्)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim at a sacred kṣetra offers a lit lamp before the deity, with a cow and land-grant symbolism shown as ritual gifts; ancestors are envisioned being lifted from darkness by the lamp’s radiance.

Characters & Entities

• Pūrvaja (ancestors)
• Pātaka (sin)
• Gau-dāna
• Bhū-dāna
• Tila-dāna
• Dīpa-dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Selfless giving purifies not only the donor but also uplifts one’s ancestral line, removing pātaka through powerful forms of dāna.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; it teaches universally applicable dāna praised within a Tīrthamāhātmya chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform gau-dāna, bhū-dāna, tila-pātra-dāna, and especially dīpa-dāna, highlighted as anuttama (unsurpassed).