Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

एतत्षड्वर्गहरणं रिपुनिग्रहणं परम् । अध्यात्ममूलमेतद्धि परमं सौख्यकारणम्

Transliteration

etatṣaḍvargaharaṇaṃ ripunigrahaṇaṃ param | adhyātmamūlametaddhi paramaṃ saukhyakāraṇam

Translation

یہ (نیَم) ‘چھ گُروہ’ کو دور کرتا ہے اور باطنی دشمنوں پر سب سے اعلیٰ ضبط ہے۔ یہ ادھیاتم کی جڑ پر قائم ہے اور یقیناً حقیقی اور اعلیٰ سعادت کا سبب ہے۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; संकेतवाचक-सर्वनाम (demonstrative)

• षड्वर्गहरणम्: removal of the sixfold group (six inner enemies)
• षड्वर्गहरणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षट् (प्रातिपदिक/संख्याशब्द) + वर्ग (प्रातिपदिक) + हरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (षड्वर्गस्य हरणम्)

• रिपुनिग्रहणम्: subjugation of enemies
• रिपुनिग्रहणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रिपु (प्रातिपदिक) + निग्रहण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रिपूणां निग्रहणम्)

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifier of preceding nouns)

• अध्यात्ममूलम्: rooted in spirituality
• अध्यात्ममूलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अध्यात्म (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अध्यात्मस्य मूलम्)

• एतत्: this (practice)
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संकेतवाचक-सर्वनाम

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चय/कारणार्थक-अव्यय (particle: indeed/for)

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifier of कारणम्)

• सौख्यकारणम्: cause of happiness
• सौख्यकारणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौख्य (प्रातिपदिक) + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सौख्यस्य कारणम्)

Speaker

Brahmā (continuing)

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: An allegorical tableau: a disciplined ascetic/pilgrim stands firm while six shadowy figures (desire, anger, greed, delusion, pride, envy) dissolve into light; behind, a subtle Viṣṇu radiance indicates adhyātma-rooted victory.

Characters & Entities

• Ṣaḍvarga
• Ripu (inner enemies)
• Adhyātma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-discipline conquers the inner enemies and leads to lasting happiness grounded in adhyātma (inner spirituality).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named; the teaching supplies the inner qualification for tīrtha-benefits—purity through restraint.

What ritualistic prescription is mentioned?

Undertake niyama to subdue the ṣaḍvarga/inner enemies—an inward discipline supporting all vows and pilgrim rites.