Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

दृष्ट्वा तस्याग्रतः संस्थां गन्धपुष्पैश्च पूजिताम् । वासुदेवात्मिकां मूर्तिं चतुर्हस्तां द्विजोत्तमाः

Transliteration

dṛṣṭvā tasyāgrataḥ saṃsthāṃ gandhapuṣpaiśca pūjitām | vāsudevātmikāṃ mūrtiṃ caturhastāṃ dvijottamāḥ

Translation

اے برہمنوں میں افضل! انہوں نے اس کے سامنے واسو دیو کی ذات سے معمور چار بازوؤں والی مورتی دیکھی، جو خوشبوؤں اور پھولوں سے پوجی گئی تھی۔

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive); पूर्वकालिक (having seen)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• अग्रतः: in front
• अग्रतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक (in front of)

• संस्थाम्: a form/established presence
• संस्थाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संस्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• गन्धपुष्पैः: with perfumes and flowers
• गन्धपुष्पैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गन्ध (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (gandha and flowers)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• पूजिताम्: worshipped/honoured
• पूजिताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + क्त (PPP)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP)

• वासुदेवात्मिकाम्: of the nature of Vāsudeva
• वासुदेवात्मिकाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वासुदेव (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक) + इक (तद्धित)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (वासुदेव-आत्मिका = of the nature of Vāsudeva)

• मूर्तिम्: form/image
• मूर्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन

• चतुर्हस्ताम्: four-armed
• चतुर्हस्ताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया, एकवचन; द्विगु/तत्पुरुष-स्वरूप (चत्वारः हस्ताः यस्याः = four-armed)

• द्विजोत्तमाः: the best Brahmins
• द्विजोत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजानाम् उत्तमाः = best of Brahmins)

Speaker

Narrator (addressing ‘dvijottamāḥ’; specific speaker not explicit in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijoत्तमāḥ (addressed audience: best of brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Inside a dim cave, a radiant four-armed Vāsudeva mūrti stands or sits on a small pedestal, adorned with flowers; incense fragrance seems visible as curling smoke; devotees behold the image in awe.

Characters & Entities

• Vāsudeva
• vaiṣṇavī mūrti (image)
• gandha
• puṣpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional worship (pūjā) with simple offerings like flowers and fragrance establishes divine presence and becomes a shield for the devotee.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The installed image and worship occur within the Hāṭakeśvara-kṣetra setting of Adhyāya 231.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pūjā with gandha (fragrance) and puṣpa (flowers) to a Vāsudeva (Vaiṣṇava) image is described.