Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

सगुप्तस्तु तपस्तेपेऽयथा वेत्ति न कश्चन । ध्यायमानः सुरश्रेष्ठं भक्त्या कमलसंभवम्

Transliteration

saguptastu tapastepe'yathā vetti na kaścana | dhyāyamānaḥ suraśreṣṭhaṃ bhaktyā kamalasaṃbhavam

Translation

مگر وہ چھپ کر تپسیا کرتا رہا، تاکہ کسی کو خبر نہ ہو۔ بھکتی کے ساتھ وہ کمل جنم برہما، دیوتاؤں میں برتر، کا دھیان کرتا تھا۔

Word by Word

• सगुप्तः: well-hidden; in secrecy
• सगुप्तः: Kartr̥ (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स-गुप्त (प्रातिपदिक; स + गुप्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (nom. sg. masc.)

• तु: indeed; but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः/समुच्चय-व्यतिरेकसूचकः (particle: but/indeed)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (acc. sg. neut.)

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• यथा: how; as
• यथा: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक-अव्ययम् (as/how)

• वेत्ति: knows
• वेत्ति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपातः (negation)

• कश्चन: anyone
• कश्चन: Kartr̥ (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कश्चन (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• ध्यायमानः: meditating
• ध्यायमानः: Kartr̥ (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle, Ātmanepada sense), पुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्

• सुरश्रेष्ठम्: the best of the gods
• सुरश्रेष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुर-श्रेष्ठ (प्रातिपदिक; सुर + श्रेष्ठ)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (acc. sg. masc.)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (instr. sg.)

• कमलसंभवम्: the lotus-born (Brahmā)
• कमलसंभवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कमल-संभव (प्रातिपदिक; कमल + संभव)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (acc. sg. masc.); ब्रह्मणः विशेषण/नाम

Speaker

Sūta (continued narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vṛka, hidden from all, sits in deep austerity, eyes fixed inward, meditating with devotion on lotus-born Brahmā; the forest/precinct around him is still and watchful.

Characters & Entities

• Brahmā (Kamalasaṃbhava)
• Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)
• Vṛka (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True austerity is inward and unobtrusive; devotion-focused meditation (dhyāna) is presented as a potent means to attain divine attention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tapas is undertaken in the Hāṭakeśvara-kṣetra setting established in the preceding verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dhyāna (meditation) with bhakti and the undertaking of tapas are indicated, without a detailed vrata procedure.