Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

या दिव्या इति मन्त्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

Transliteration

yā divyā iti mantreṇa svāhākārasamanvitam | pitṝṇāmarghapātreṣu tathaiva ca jalaṃ kṣipet

Translation

منتر جو “یا دیویا…” سے شروع ہوتا ہے، اسے ‘سْواہا’ کے ساتھ پڑھ کر، پِتروں کے اَرغیہ کے برتنوں میں بھی اسی طرح پانی ڈالے۔

Word by Word

• या: ‘which/that’ (fem.)
• या: Mantra-quote (मन्त्रपद)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (relative)

• दिव्या: divine
• दिव्या: Mantra-quote (मन्त्रपद)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्ति-बोधक अव्यय

• मन्त्रेण: with the mantra
• मन्त्रेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• स्वाहाकारसमन्वितम्: accompanied by ‘svāhā’
• स्वाहाकारसमन्वितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वाहा-कार-समन्वित (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (स्वाहाकारैः समन्वितम्)

• पितॄणाम्: of the ancestors
• पितॄणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• अर्घपात्रेषु: in the arghya-vessels
• अर्घपात्रेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्घ-पात्र (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (अर्घस्य पात्रम्)

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• जलम्: water
• जलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• क्षिपेत्: should pour/throw
• क्षिपेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √क्षिप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A second pouring of water into the pitṛ-vessels, with the performer’s lips forming the mantra; svāhā uttered as the water stream ends; vessels glint in sunlight near the sacred waterbody.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Svāhā
• Arghya
• Jala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mantra-guided action sanctifies offerings; śrāddha is not merely physical but Vedic in intention and sound.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse gives ritual method within a tīrtha-setting; it does not specify the tīrtha by name.

What ritualistic prescription is mentioned?

Recite the “yā divyā…” mantra with svāhā and pour water into the Pitṛs’ arghya vessels.