Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 95

Devanagari script

एतत्ते सर्वमाख्यातं कुतांबूलस्य भक्षणात् । यत्फलं जायते पुंसां यद्दानेन महीपते

Transliteration

etatte sarvamākhyātaṃ kutāṃbūlasya bhakṣaṇāt | yatphalaṃ jāyate puṃsāṃ yaddānena mahīpate

Translation

اے مہاپتی! تامبول کے کھانے اور اس کے دان سے لوگوں کو جو پھل ملتا ہے، وہ سب میں نے تمہیں پوری طرح بیان کر دیا۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देश

• ते: to you
• ते: Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (enclitic); ‘to you/for you’ अर्थे दत्तिवत्-प्रयोगः

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; एतत् इत्यस्य विशेषणम्

• आख्यातम्: has been explained
• आख्यातम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘कथितम्’

• कु-ताम्बूलस्य: of bad/impure betel
• कु-ताम्बूलस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कु (उपसर्ग/अव्यय, निन्दार्थ) + ताम्बूल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (कुताम्बूलम् = दुष्टं ताम्बूलम्); नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• भक्षणात्: from eating
• भक्षणात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: भक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Relative/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-निर्देशक

• फलम्: result, fruit
• फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जायते: arises
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पुंसाम्: of men
• पुंसाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पुंस्/पुम्स् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Relative/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-निर्देशक

• दानेन: by giving (as a gift)
• दानेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• महीपते: O king
• महीपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (महेः पतिः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (महीपते addressed)

Visual Art Cues

Scene: A sage finishes his exposition to the king; the betel tray remains as a symbolic teaching prop; the king appears contemplative, hands joined.

Characters & Entities

• Nārada
• Mahīpati (king, epithet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic instruction often concludes with a clear summary: both personal observance and charitable giving carry distinct karmic results.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader passage belongs to Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya within Nāgara-khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

It summarizes the teaching on two acts—tāmbūla-bhakṣaṇa (consumption) and tāmbūla-dāna (gifting)—as sources of specific ‘phala’.