Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 93

तांबूलवर्जितं यस्य मुखं स्यात्पृथिवीपते । कृपणस्य दरिद्रस्य तद्बिलं न हि तन्मुखम्

tāṃbūlavarjitaṃ yasya mukhaṃ syātpṛthivīpate | kṛpaṇasya daridrasya tadbilaṃ na hi tanmukham

اے زمین کے مالک! جس کا منہ تامبول سے خالی ہو وہ گویا ایک سوراخ ہے؛ بخیل اور مفلس کے لیے وہ حقیقتاً ‘منہ’ نہیں۔

ताम्बूल-वर्जितम्devoid of betel
ताम्बूल-वर्जितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootताम्बूल (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वर्ज्)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (ताम्बूलस्य वर्जितम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (relative)
मुखम्mouth
मुखम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्यात्would be
स्यात्:
Kriya (Copula/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पृथिवीपतेO lord of the earth (king)
पृथिवीपते:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (पृथिव्याः पतिः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
कृपणस्यof a miserly man
कृपणस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootकृपण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण-रूपेण
दरिद्रस्यof a poor man
दरिद्रस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootदरिद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण-रूपेण
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देश (demonstrative)
बिलम्a hole, burrow
बिलम्:
Karta (Subject-complement/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootबिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
तत्that
तत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण-रूपेण
मुखम्mouth
मुखम्:
Karta (Predicate-noun/विधेय)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Nārada (addressing the king; exact king-name not in snippet)

Type: kshetra

Listener: A king (पृथिवीपते addressed)

Scene: A courtly scene where the sage uses a biting metaphor: a miser’s tāmbūla-less mouth is shown as a dark hollow, contrasted with a generous donor offering betel to guests.

N
Nārada
P
Pṛthivīpati (king, epithet)

FAQs

It condemns miserliness and celebrates auspicious conduct; refusing customary, dharmic offerings (like tāmbūla) is portrayed as spiritually and socially inauspicious.

The verse sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya section of Nāgara-khaṇḍa (Tīrthamāhātmya), where practices around tāmbūla are praised.

An implied prescription favoring the dharmic use of tāmbūla (especially in gifting/auspicious etiquette), contrasting it with the state of being ‘tāmbūla-less’.