Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

अथ स्त्रीरूपमाधाय विष्णुर्दैत्यानुवाच तान् । ततो हृष्टो बलिस्तस्यै दत्त्वा पीयूषमेव तत्

Transliteration

atha strīrūpamādhāya viṣṇurdaityānuvāca tān | tato hṛṣṭo balistasyai dattvā pīyūṣameva tat

Translation

پھر وِشنو نے عورت کا روپ دھار کر ان دیتیوں سے کلام کیا؛ تب بَلی خوش ہو کر اسی کو وہی پیوش، یعنی امرت، دے بیٹھا۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरबोधक-अव्यय (indeclinable: then)

• स्त्रीरूपम्: a woman's form
• स्त्रीरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular); समासः: स्त्रियाः रूपम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• आधाय: having assumed/taken on
• आधाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-√धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• दैत्यान्: the demons
• दैत्यान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural)

• अनुवाच: addressed, spoke to
• अनुवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु-√वच् (धातु)
• Form: लिट् (परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (Perfect, 3rd person, Singular, Parasmaipada)

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Pronoun, Accusative, Plural)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (then/thereupon)

• हृष्टः: delighted
• हृष्टः: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु) → हृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Past participle, Masculine, Nom, Singular)

• बलिः: Bali
• बलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• तस्यै: to her
• तस्यै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन (Pronoun, Dative, Singular)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: √दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• पीयूषम्: nectar, ambrosia
• पीयूषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पीयूष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Accusative, Singular)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारणबोधक-अव्यय (particle of emphasis)

• तत्: that (nectar)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Pronoun, Accusative, Singular)

Speaker

Purāṇic narrator (contextual; likely Sūta/Lomaharṣaṇa-type narration within Māhātmya frame)

Skanda Dialogue

Listener: King (implicit)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu as Mohinī—radiant, captivating—addresses the daityas; Bali, smiling and entranced, offers the amṛta vessel into her hands; surrounding daityas gaze in fascination.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Mohinī (implied by strī-rūpa)
• Daityas
• Bali
• Pīyūṣa/Amṛta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma demands discernment (viveka); without it, even the powerful can be guided by appearances and desire.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in this verse; it supports the chapter’s sacred narrative framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.