Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 21›Shloka 74
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 74

Devanagari script

येनाऽयं बालकस्तेऽद्य कृतो मृत्युविवर्जितः । तस्मात्स्थापय तीर्थेन देवं तं प्रपितामहम्

Transliteration

yenā'yaṃ bālakaste'dya kṛto mṛtyuvivarjitaḥ | tasmātsthāpaya tīrthena devaṃ taṃ prapitāmaham

Translation

جس کے سبب یہ بچہ آج موت سے آزاد ہوا ہے، اس لیے اس تیرتھ پر اُس دیوتا—پرپِتامہ (پِتامہ، برہما)—کی پرتیِشٹھا کرو۔

Word by Word
येनby which; whereby
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्; relative pronoun ‘by which/whereby’
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
बालकःboy; child
बालकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तेfor you; to you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान), एकवचनम्
अद्यtoday; now
अद्य:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)
कृतःmade; rendered
कृतः:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘made/has been made’
मृत्युविवर्जितःfree from death
मृत्युविवर्जितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (मृत्योः विवर्जितः), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; adjective qualifying ‘बालकः’
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formहेतौ/तस्मात्-शब्दः (ablatival adverbial usage: ‘therefore/from that reason’)
स्थापयestablish; install
स्थापय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + णिच् (causative)
Formलोट्-लकारः (imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; णिजन्त-धातु ‘स्थापयति’
तीर्थेनby (means of) the sacred ford; by the tīrtha
तीर्थेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
देवम्the god; deity
देवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
तम्that
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; demonstrative qualifying ‘देवम्’
प्रपितामहम्great-grandfather (as a deity/ancestor)
प्रपितामहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; apposition to ‘देवम्’
Speaker

Ṛṣis (the sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bālasakhya (implied; formal naming occurs in 21.76)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: A dvija addressed as ‘dvijottama’ in the passage

Visual Art Cues

Scene: At a river-ford/ghāṭa, elders instruct a devotee to establish an image/altar of Pitāmaha (Brahmā) because a child has been freed from death; the child stands protected, garlanded, near the water’s edge.

Characters & Entities
P
Pitāmaha/Brahmā
T
Tīrtha
C
Child (bālaka)
M
Mṛtyu (Death)

FAQs

A miracle of protection should be commemorated through sacred establishment that benefits future pilgrims.

The tīrtha where Pitāmaha (Brahmā) is to be installed—later associated with the child-centered fame of Bālasakhya.

Sthāpana/pratiṣṭhā: installing the deity of Pitāmaha at the tīrtha.

←Previous Verse
Next Verse→