Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

येनाऽहं भवता सार्धं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । पुत्रशोकेन संतप्ता सुभृशं दुःखशांतये

Transliteration

yenā'haṃ bhavatā sārdhaṃ pravekṣyāmi hutāśanam | putraśokena saṃtaptā subhṛśaṃ duḥkhaśāṃtaye

Translation

تاکہ میں—بیٹے کے غم سے جھلسی ہوئی—آپ کے ساتھ مل کر ہُتاشن (آگ) میں داخل ہو جاؤں، اور اپنے دکھ کی کامل تسکین چاہوں۔

Word by Word

• येन: by which / whereby
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्; relative-instrumental: "by which/whereby"

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• भवता: with you (by you)
• भवता: Sahakari (Associate/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; respectful "you"

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakari (Associate/सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; सहार्थक-उपपद (with)

• प्रवेक्ष्यामि: I shall enter
• प्रवेक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (भविष्यत्कालः), उत्तमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• हुताशनम्: fire
• हुताशनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हुत + अशन् (प्रातिपदिक); हुताशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (हुतं अश्नाति इति)

• पुत्रशोकेन: by grief for (my) son
• पुत्रशोकेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + शोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (पुत्रस्य शोकः)

• संतप्ता: afflicted
• संतप्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-तप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; "afflicted"

• सुभृशम्: exceedingly
• सुभृशम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सुभृशम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (intensifier)

• दुःखशांतये: for the cessation of sorrow
• दुःखशांतये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दुःख + शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (दुःखस्य शान्तिः)

Speaker

Brāhmaṇī (Mṛkaṇḍa’s wife)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis at Naimiṣāraṇya (standard Sūta frame; not explicit in this verse)

Visual Art Cues

Scene: A grief-stricken brāhmaṇī speaks to her husband with a resolute, tragic calm, indicating a funeral fire nearby; the atmosphere is heavy, dusk-like, with ash-grey tones and a faint glow of flames.

Characters & Entities

• brāhmaṇī
• hutāśana (fire)
• putra-śoka (grief for son)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse dramatizes grief’s extremity, using fire as a symbol of both suffering and the desire for release.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The scene belongs to the Agnitīrtha-linked narrative context within Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The intention to enter the fire is stated as a narrative act; no formal śāstric procedure is described in this verse.