Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 85

Devanagari script

यावत्पश्यति चात्मानं तावद्धस्तसमन्वितम् । आत्मानं पश्यमानस्तु विस्मयं परमं गतः

Transliteration

yāvatpaśyati cātmānaṃ tāvaddhastasamanvitam | ātmānaṃ paśyamānastu vismayaṃ paramaṃ gataḥ

Translation

جوں ہی اس نے اپنے آپ کو دیکھا، وہ اپنے ہاتھ کے ساتھ کامل پایا۔ اپنے آپ کو یوں دیکھ کر وہ انتہائی حیرت میں ڈوب گیا۔

Word by Word

• यावत्: as long as, while
• यावत्: Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्धबोधक)
• Form: अव्यय, यावत्-तावत् समुच्चय (correlative)

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)

• आत्मानम्: himself
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तावत्: so long, then
• तावत्: Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/सम्बन्धबोधक)
• Form: अव्यय, यावत्-तावत् समुच्चय (correlative)

• हस्तसमन्वितम्: endowed with hands
• हस्तसमन्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हस्त + समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (हस्तैः समन्वितः) विशेषण (आत्मानम्)

• आत्मानम्: himself
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पश्यमानः: seeing
• पश्यमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु) → पश्यत् (शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/विशेषबोधक निपात (particle: but/indeed)

• विस्मयम्: astonishment
• विस्मयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परमम्: great, supreme
• परमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (विस्मयम्)

• गतः: went into, reached
• गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP used predicatively), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Narrator (within Viśvāmitra’s narration context)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Śaṃkha looks at himself in disbelief and joy as his severed hand is restored; the water still drips, offerings lie nearby, and the air glows with solar radiance.

Characters & Entities

• Śaṃkha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine worship performed with faith can reverse misfortune and reveal the tīrtha’s extraordinary grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śaṃkhatīrtha/Śaṃkhāditya in the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, the stated result follows the prior prescription: snāna and Sūrya-pūjā.