Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 69

Devanagari script

संस्नाप्य भास्करं स्थाणुं तत्पुरः शतरुद्रियम् । जपन्सामोक्तरुद्रांश्च भव रुद्रांस्तथा जपन् । प्राणरुद्रांस्तथा नीलान्स्कन्दसूक्तसमन्वितान्

Transliteration

saṃsnāpya bhāskaraṃ sthāṇuṃ tatpuraḥ śatarudriyam | japansāmoktarudrāṃśca bhava rudrāṃstathā japan | prāṇarudrāṃstathā nīlānskandasūktasamanvitān

Translation

بھاسکر اور ستھانو کے وِگرہوں کو ودھی کے مطابق اشنان کرا کے، اُن کے حضور شترُدریہ کا پاٹھ کیا؛ اور سامن میں بتائے گئے رُدر بھجن بھی جپے؛ اسی طرح بھَو رُدر، پران رُدر اور نیل روپوں کا بھی—اسکند سُوکت سمیت—جپ کیا۔

Word by Word

• संस्नाप्य: having bathed/abluted
• संस्नाप्य: Adverbial (पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: स्ना (धातु) + सम्-उपसर्ग → संस्नाप्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (पूर्वक्रिया); ‘सम्यक् स्नापयित्वा/स्नात्वा’

• भास्करम्: the Sun (Bhāskara)
• भास्करम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• स्थाणुम्: Śiva (Sthāṇu)
• स्थाणुम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थाणु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तत्पुरः: in front of him/there
• तत्पुरः: Adverbial (देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम) + पुरस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; ‘तस्य पुरतः’ इत्यर्थे (पूर्वदेशवाचक-अव्यय)

• शतरुद्रियम्: the Śatarudriya (hymn)
• शतरुद्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शत + रुद्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः: शतं रुद्रियाणि/रुद्राः यस्मिन् (द्विगु-समासः); ‘शतरुद्रीय’ = शतरुद्र-स्तोत्रम्

• जपन्: reciting
• जपन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु) → जपन् (शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकालिक कृदन्तः, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि; ‘जपन्’ = ‘जपयन्/उच्चारयन्’

• सामोक्तरुद्रान्: Rudras mentioned in the Sāman chants
• सामोक्तरुद्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: साम + उक्त + रुद्र (प्रातिपदिक; वच् (धातु) → उक्त)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः: साम्ना उक्ताः रुद्राः (तृतीया-तत्पुरुषः)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः

• भव: Bhava (a form/name of Rudra)
• भव: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन (भवान्/भवम् इति न; अत्र ‘भव-रुद्रान्’ इत्यर्थे ‘भव’ = भव-नामकः रुद्रः; समास-पूर्वपदत्वेन)

• रुद्रान्: Rudras
• रुद्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (तुल्यप्रकारे)

• जपन्: reciting
• जपन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु) → जपन् (शतृ-कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तः, पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्राणरुद्रान्: Prāṇa-Rudras
• प्राणरुद्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण + रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः: प्राण-सम्बद्धाः रुद्राः (तत्पुरुषः)

• तथा: likewise
• तथा: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम्

• नीलान्: blue/dark (ones)
• नीलान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् (रुद्रान् इत्यादि)

• स्कन्दसूक्तसमन्वितान्: accompanied by the Skanda-sūkta
• स्कन्दसूक्तसमन्वितान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्कन्द + सूक्त + समन्वित (प्रातिपदिक; अन्वि (धातु) → समन्वित)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषणम् (रुद्रान्); समासः: स्कन्दसूक्तेन समन्विताः (तृतीया-तत्पुरुषः)

Speaker

Viśvāmitra (narrating)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārthiva (king)

Visual Art Cues

Scene: A tapasvin performs abhiṣeka to two icons—Sūrya radiant and Śiva as Sthāṇu—then chants with rosary and Vedic posture; sacred fire and water nearby; attendants hold vessels.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Sthāṇu (Śiva)
• Śatarudrīya
• Rudra
• Bhava
• Skanda-sūkta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification is strengthened by mantra and worship: abhiṣeka and Rudra-japa align the seeker with Śiva’s grace and Skanda’s protective power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The practices occur within the Hāṭakeśvara-kṣetra setting, continuing its māhātmya through the description of worship and japa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ritual bathing/ablution of Bhāskara and Sthāṇu, recitation of Śatarudrīya, and japa of multiple Rudra-hymn cycles including Skanda-sūkta.