Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 24

Devanagari script

लक्ष्म्या हीनस्य लोकस्य लोकेऽस्मिन्व्यर्थतां व्रजेत् । जीवितं मुनिशार्दूल विज्ञातं हि मयाऽधुना

Transliteration

lakṣmyā hīnasya lokasya loke'sminvyarthatāṃ vrajet | jīvitaṃ muniśārdūla vijñātaṃ hi mayā'dhunā

Translation

لکشمی سے محروم آدمی کی زندگی اس دنیا میں بے سودی کی طرف چلی جاتی ہے۔ اے منیوں کے شیر! اب میں نے حقیقتاً جان لیا کہ زندگی کیا ہے۔

Word by Word

• लक्ष्म्या: by fortune/prosperity
• लक्ष्म्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• हीनस्य: of one deprived (of)
• हीनस्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; ‘लोकस्य’ इति विशेषणम्

• लोकस्य: of the world/person
• लोकस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘लोके’ इति विशेषणम्

• व्यर्थताम्: to futility/meaninglessness
• व्यर्थताम्: Gati-Karma (Goal/Object of motion)
• Type: Noun
• Root: व्यर्थता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• व्रजेत्: would go/should go
• व्रजेत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• जीवितम्: life
• जीवितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मुनिशार्दूल: O tiger among sages
• मुनिशार्दूल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (मुनिनां शार्दूलः = tiger among sages)

• विज्ञातम्: has been understood/known
• विज्ञातम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + ज्ञा (धातु) + ज्ञात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘जीवितम्’ इति कर्तृ/विषयपदेन सह

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: indeed)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• अधुना: now
• अधुना: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अधुना (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: now)

Speaker

Ānarta (contextual continuation of his lament)

Visual Art Cues

Scene: A humbled king speaks to a sage: his ornaments removed, posture weary; a faint, departing figure of Lakṣmī (symbolic) or dimmed royal emblems suggest loss of auspicious fortune and dawning insight.

Characters & Entities

• Lakṣmī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly respect and purpose often follow fortune; recognizing this instability can awaken discernment and detachment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it serves as moral reflection within the Tīrthamāhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a contemplative statement about fortune and human life.