Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

यस्माच्छक्र पापकर्म कृतमीदृग्विगर्हितम् । भार्या मे दूषिता साध्वी तस्मादवृषणो भव

Transliteration

yasmācchakra pāpakarma kṛtamīdṛgvigarhitam | bhāryā me dūṣitā sādhvī tasmādavṛṣaṇo bhava

Translation

‘اے شکر! تو نے یہ گناہ آلود اور قابلِ ملامت کام کیا، میری پاک دامن بیوی کو آلودہ کیا؛ اس لیے تو خصیوں سے محروم ہو جا۔’

Word by Word

• यस्मात्: because (of which), since
• यस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; हेतु/कारणार्थे ‘because/from which’

• शक्र: O Śakra (Indra)
• शक्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• पापकर्म: sinful act
• पापकर्म: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाप-कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र कृतम् इत्यस्य कर्मरूपेण (accusative sense)

• कृतम्: done, committed
• कृतम्: Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, पापकर्म इत्यस्य विशेषण

• ईदृक्: such
• ईदृक्: Karman-viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश्/ईदृक् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘such’ (विगर्हितम् इत्यस्य विशेषण)

• विगर्हितम्: blameworthy, censured
• विगर्हितम्: Karman-viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि-गर्ह् (उपसर्ग वि + √गर्ह् धातु) + क्त
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘censured’

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; एन्क्लिटिक रूप

• दूषिता: defiled, corrupted
• दूषिता: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √दूष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• साध्वी: chaste, virtuous
• साध्वी: Karta-viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: साध्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भार्या इत्यस्य विशेषण

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu/Result marker
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे ‘therefore/from that’

• अवृषणः: without testicles, emasculated
• अवृषणः: Karta-viśeṣaṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: अ-वृषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास/नकारार्थक उपसर्ग ‘without testicles’

• भव: become
• भव: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Gautama Ṛṣi

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (rājan)

Visual Art Cues

Scene: Gautama pronounces the curse directly at Śakra: the words strike like a thunderbolt reversed; Indra’s divine pride collapses into shame.

Characters & Entities

• Gautama
• Śakra (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Power and status do not exempt anyone from dharma; transgression against purity and marital order brings humiliating karmic consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha context is broader in the chapter; this particular verse focuses on the moral event (the curse) rather than naming a site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed here; it is a juridical-moral pronouncement within the narrative.