Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

अपि मासं वसेत्तत्र यदि कोपविवर्जितः । तदा मुक्तिमवाप्नोति स्वर्गभाक्पञ्चरात्रतः

Transliteration

api māsaṃ vasettatra yadi kopavivarjitaḥ | tadā muktimavāpnoti svargabhākpañcarātrataḥ

Translation

اگر کوئی غصّے سے پاک ہو کر وہاں ایک ماہ بھی رہے تو وہ مکتی (نجات) پا لیتا ہے؛ اور پانچ راتوں کے بعد جنت کا حصہ دار بن جاتا ہے۔

Word by Word

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, सम्भावनार्थक/अपवादार्थक (even/also)

• मासम्: a month
• मासम्: Kala (Duration/काल)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालपरिमाण (duration)

• वसेत्: should dwell
• वसेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वस् (धातु) (वस्—निवासे)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (locative adverb: there)

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय, शर्तार्थक (conditional conjunction: if)

• कोपविवर्जितः: free from anger
• कोपविवर्जितः: Visheshana (Qualifier of implied subject)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त; वि-√वृज्/√वर्ज् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण—‘devoid of’; समासः—कोपात् विवर्जितः (free from anger)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (then)

• मुक्तिम्: liberation
• मुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवाप्नोति: attains
• अवाप्नोति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-√आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स्वर्गभाक्: a partaker of heaven
• स्वर्गभाक्: Visheshana (Predicate adjective of implied subject)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + भाक् (कृदन्त/प्रातिपदिक; √भज् (धातु) → भाक् ‘partaker’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भाक्’ (one who partakes) विशेषण; समासः—स्वर्गस्य भाक् (partaker of heaven)

• पञ्चरात्रतः: from/after five nights
• पञ्चरात्रतः: Apadana (From/after; starting point)
• Type: Indeclinable
• Root: पञ्चरात्र (प्रातिपदिक) + तसिल् (अव्ययार्थक प्रत्यय)
• Form: अव्यय, अपादानार्थ/कालावधि-निर्देशक (from/after a period); द्विगु-समासः—पञ्च + रात्र (five nights)

Speaker

Indra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim residing in the holy city: calm face, hands in añjali, refusing provocation; a calendar-like motif shows five nights leading to a celestial ascent, and a month culminating in a luminous liberation scene near the liṅga.

Characters & Entities

• Indra
• Hāṭakeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s fruit is maximized by inner discipline: angerlessness in a holy kṣetra yields heavenly merit and even liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘there’ refers to the Hāṭakeśvara kṣetra described in Adhyāya 206.

What ritualistic prescription is mentioned?

A vrata-like discipline is implied: reside in the kṣetra for five nights (or up to a month) while avoiding anger.