Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 78

Devanagari script

यत्र शक्रो विपाप्माऽभूद्द्रोहं कृत्वा सुदारुणम् । विश्वस्ताया दितेः पूर्वं गर्भपातसमुद्रवम्

Transliteration

yatra śakro vipāpmā'bhūddrohaṃ kṛtvā sudāruṇam | viśvastāyā diteḥ pūrvaṃ garbhapātasamudravam

Translation

وہیں شکر (اندرا) نے نہایت ہولناک خیانت کرنے کے بعد بھی گناہ سے نجات پائی—جب اس نے قدیم زمانے میں بھروسا کرنے والی دِتی کے حمل کو سخت اذیت ناک طور پر ساقط کرایا تھا۔

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (relative adverb: where)

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• विपाप्मा: free from sin
• विपाप्मा: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि- (उपसर्ग) + पाप्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (sinless/purified)

• अभूत्: became
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लुङ्-लकारः (Aorist/Past), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• द्रोहम्: treachery/hostility
• द्रोहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्रोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund): ‘having done’

• सुदारुणम्: very dreadful
• सुदारुणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग) + दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘द्रोहम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• विश्वस्तायाः: of the trusting (one)
• विश्वस्तायाः: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: वि√श्वस् (धातु) → विश्वस्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘दितेः’ इत्यस्य विशेषणम् (trusting)

• दितेः: of Diti
• दितेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• पूर्वम्: formerly/before
• पूर्वम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time: formerly/before)

• गर्भपातसमुद्रवम्: the tumult/commotion of miscarriage (foetal fall)
• गर्भपातसमुद्रवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गर्भपात (प्रातिपदिक; गर्भ + पात) + समुद्रव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (गर्भपातस्य समुद्रवम्/समुद्रवः); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्म/विषय-रूपेण

Speaker

Unspecified (narrator/teacher explaining the tīrtha’s efficacy)

Tirtha Mahatmya

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: Indra, crowned and radiant yet penitent, stands at a sacred ford with folded hands; Diti appears as a sorrowful, trusting figure in memory-vision; the water glows as a purifying force.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Diti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A potent tīrtha is portrayed as capable of dissolving even severe karmic stain when approached with the intent of atonement.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A tīrtha renowned for purifying Śakra (Indra); the verse identifies it by the Indra-atonement episode rather than by a formal name.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied: purification through bathing at the tīrtha associated with Indra’s absolution.