Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 77

Devanagari script

ग्रहाणां भास्करो यद्वन्नक्षत्राणां निशाकरः । तद्वत्स्थानजविप्राणां श्रेष्ठोऽष्टकुलिकः स्मृतः

Transliteration

grahāṇāṃ bhāskaro yadvannakṣatrāṇāṃ niśākaraḥ | tadvatsthānajaviprāṇāṃ śreṣṭho'ṣṭakulikaḥ smṛtaḥ

Translation

جس طرح سیّاروں میں بھاسکر (سورج) سردار ہے اور ستاروں میں نشاکر (چاند) پیشوا ہے، اسی طرح اُس مقدّس مقام کے مقامی برہمنوں میں اَشٹکُلِک کو سب سے شریشٹھ یاد کیا جاتا ہے۔

Word by Word

• ग्रहाणाम्: of planets
• ग्रहाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• भास्करः: the Sun
• भास्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• यद्वत्: just as
• यद्वत्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यद्वत् (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (comparative: “just as”)

• नक्षत्राणाम्: of stars/constellations
• नक्षत्राणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• निशाकरः: the Moon
• निशाकरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निशा + कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः (तत्पुरुष): निशायाः करः (maker of night = moon)

• तद्वत्: likewise
• तद्वत्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद्वत् (अव्यय)
• Form: तुलना-अव्यय (correlative: “likewise”)

• स्थानजविप्राणाम्: of the place-born Brahmins
• स्थानजविप्राणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्थानज + विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; समासः (कर्मधारय/तत्पुरुष-भाव): स्थानजाः विप्राः

• श्रेष्ठः: best, foremost
• श्रेष्ठः: Karta (Predicate/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• अष्टकुलिकः: the Aṣṭakulika
• अष्टकुलिकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अष्ट + कुलिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः (तत्पुरुष): अष्टकुलसम्बद्धः

• स्मृतः: is regarded (as)
• स्मृतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः “is considered/remembered”

Speaker

Viśvāmitra (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A night-to-day diptych: Sun and Moon above a tīrtha-ghāṭa; below, an aṣṭakulika brāhmaṇa stands like a ‘human luminary’ guiding pilgrims with a staff and scripture.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sun)
• Niśākara (Moon)
• Aṣṭakulika

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma in a tīrtha includes discerning spiritual qualification; selecting the best-suited officiant is portrayed as natural and orderly, like cosmic hierarchies.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘sthāna’ (sacred place) context is praised generally within Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya; the verse itself does not name a particular site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Guidance by implication: for rites performed at a sacred place, the foremost local Brāhmaṇa lineage/person (Aṣṭakulika) should be preferred.