Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9
Devanagari script
छंद्यमानोऽपि विविधैर्हस्त्यश्वरथपूर्वकैः । अवज्ञाय महीपालं प्रस्थितः स्वपुरं प्रति
Transliteration
chaṃdyamāno'pi vividhairhastyaśvarathapūrvakaiḥ | avajñāya mahīpālaṃ prasthitaḥ svapuraṃ prati
Translation
ہاتھیوں، گھوڑوں اور رتھوں سمیت طرح طرح کے تحفوں سے منانے کی کوشش کے باوجود، اُس نے راجا کی پروا نہ کی اور اپنے شہر کی طرف روانہ ہو گیا۔
Word by Word
छन्द्यमानःbeing entreated/solicited
छन्द्यमानः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√छन्द् (धातु) → छन्द्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/मान), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि/भावे ‘प्रार्थ्यमानः/याच्यमानः’ इत्यर्थे
अपिeven though
अपि:
Sambandha (Concession/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवाद/अन्वर्थक अव्यय (concessive particle)
विविधैःwith various
विविधैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषण
हस्त्यश्वरथपूर्वकैःwith (gifts/means) preceded by elephants, horses, and chariots
हस्त्यश्वरथपूर्वकैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootहस्ति + अश्व + रथ + पूर्वक (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—हस्ति-अश्व-रथैः पूर्वकैः (उपपद-तत्पुरुष/बहुपद-समास), ‘हस्त्यादिभिः सहितैः’
अवज्ञायhaving disregarded
अवज्ञाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootअव + √ज्ञा (धातु) → अवज्ञाय (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund)
महीपालम्the king
महीपालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहीपाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—मही + पाल (षष्ठी/कर्मधारय-सम्भव), ‘भूमेः पालकः’
प्रस्थितःdeparted, set out
प्रस्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र + √स्था (धातु) → प्रस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘गच्छन्/प्रयातः’
स्वपुरम्his own city
स्वपुरम्:
Karma (Goal/Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व + पुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—स्वस्य पुरम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
प्रतिtowards
प्रति:
Dik-Adhikarana (Directional adjunct/दिक्)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग)
Formदिशा/प्रत्यर्थक अव्यय (preposition-like indeclinable)
Speaker
Sūta (narrator, implied)
Visual Art Cues
Scene: A procession of lavish gifts stands ready—elephants caparisoned, horses bridled, chariots gleaming—yet the principled figure turns away, leaving the court behind.
Characters & Entities
D
Daśārṇādhipati (implied)M
Mahīpāla (a king, addressed/mentioned generically)FAQs
It underlines that material inducements cannot override a resolved decision framed as dharma, emphasizing restraint over royal wealth.
No specific tīrtha name appears in this verse.
None; it narrates an attempted appeasement through royal gifts.