Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

Devanagari script

भर्तृयज्ञ उवाच । जपच्छिद्रं तपश्छिद्रं यच्छिद्रं यज्ञकर्मणि । सर्वं भवति निश्छिद्रं यस्य चेच्छंति ब्राह्मणाः

Transliteration

bhartṛyajña uvāca | japacchidraṃ tapaśchidraṃ yacchidraṃ yajñakarmaṇi | sarvaṃ bhavati niśchidraṃ yasya cecchaṃti brāhmaṇāḥ

Translation

بھرتری یجña نے کہا: “جپ میں جو خلل ہو، تپسیا میں جو خلل ہو، اور یَجْن کے عمل میں جو بھی نقص ہو—جس کے لیے برہمن چاہیں اور اسے منظور کریں، اس کے لیے سب کچھ بے عیب ہو جاتا ہے۔”

Word by Word

• भर्तृयज्ञः: Bhartṛyajña (name)
• भर्तृयज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक) + यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भर्तुः यज्ञः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• जप-छिद्रम्: a flaw in japa
• जप-छिद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जप (प्रातिपदिक) + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जपस्य छिद्रम्)

• तपः-छिद्रम्: a flaw in austerity
• तपः-छिद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः छिद्रम्)

• यत्: whatever
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• छिद्रम्: flaw, defect
• छिद्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• यज्ञ-कर्मणि: in the sacrificial rite
• यज्ञ-कर्मणि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यज्ञस्य कर्म)

• सर्वम्: all (that)
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• निः-छिद्रम्: flawless
• निः-छिद्रम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग/अव्यय) + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नञ्/उपसर्ग-तत्पुरुष (छिद्ररहितम्)

• यस्य: of whom/whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• इच्छन्ति: desire, wish
• इच्छन्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• ब्राह्मणाः: the brāhmaṇas
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Bhartṛyajña

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas in the episode

Visual Art Cues

Scene: Bhartṛyajña addresses the assembly, enumerating japa/tapas/yajña defects and declaring their removal through brāhmaṇa approval; brāhmaṇas appear as dignified ‘kṣitidevatāḥ’.

Characters & Entities

• Bhartṛyajña
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual integrity is upheld through rightful authority and communal sanction; dharma is repaired by proper guidance and approval.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse emphasizes ritual principle rather than naming a particular tīrtha, within the Nāgarakhaṇḍa’s sacred-place discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

It states that defects in japa, tapas, and yajña can be rendered ‘niśchidra’ (faultless) when rightly endorsed/rectified by brāhmaṇas.