Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 120

Devanagari script

तथा चैतादृशी कन्या ह्यसामान्यप्रवर्तिनी । रत्नावती महाभागा सत्यशौचसमन्विता

Transliteration

tathā caitādṛśī kanyā hyasāmānyapravartinī | ratnāvatī mahābhāgā satyaśaucasamanvitā

Translation

“اور اسی طرح یہ کنیا رتناؤتی بھی غیر معمولی سیرت والی ہے—نہایت بابرکت، سچائی اور شَوچ (پاکیزگی) سے آراستہ۔”

Word by Word

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus/so)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (and)

• एतादृशी: such as this
• एतादृशी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतादृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कन्या’ इत्यस्य विशेषणम्

• कन्या: maiden
• कन्या: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चयार्थक-अव्यय (particle: indeed/for)

• असामान्य-प्रवर्तिनी: extraordinary in conduct
• असामान्य-प्रवर्तिनी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: असामान्य (प्रातिपदिक) + प्रवर्तिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—असामान्या च सा प्रवर्तिनी (extraordinary in conduct/acting)

• रत्नावती: Ratnāvatī / jewel-possessing
• रत्नावती: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रत्न + वत् (मतुप्/वतुप्-प्रत्ययान्त प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कन्या’ इत्यस्य विशेषणम् (possessing jewels; proper name Ratnāvatī)

• महाभागा: very fortunate
• महाभागा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—महान् भागः यस्याः (very fortunate)

• सत्य-शौच-समन्विता: endowed with truth and purity
• सत्य-शौच-समन्विता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + शौच (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—सत्येन शौचेन च समन्विता (endowed with truth and purity)

Speaker

Ānarta (contextual, continuing praise in the narrative)

Visual Art Cues

Scene: A serene maiden, Ratnāvatī, stands composed and radiant, her demeanor conveying truth and purity; onlookers gesture in respectful astonishment at her uncommon conduct.

Characters & Entities

• Ratnāvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma esteems satya (truth) and śauca (purity) as the marks of an exceptional life and a fit vessel for sacred merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya context within Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed; the verse highlights ethical discipline—truthfulness and purity—as foundational dharma.