Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

उभयोः पक्षयोर्यस्याः स्त्रीणां कांता यथेप्सिताः । शौचाचारपरित्यक्ता धर्मकृत्यपराङ्मुखाः

Transliteration

ubhayoḥ pakṣayoryasyāḥ strīṇāṃ kāṃtā yathepsitāḥ | śaucācāraparityaktā dharmakṛtyaparāṅmukhāḥ

Translation

اس کے دونوں نسبی پہلوؤں میں عورتوں کے محبوب مرد جیسے چاہیں ویسے ہی چلتے ہیں؛ پاکیزگی اور درست آداب چھوڑ کر وہ دھرم کے فرائض سے منہ موڑ چکے ہیں۔

Word by Word

• उभयोः: of both
• उभयोः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; द्विवचन (genitive dual)

• पक्षयोः: of the two sides/parties
• पक्षयोः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; द्विवचन

• यस्याः: of whom; whose
• यस्याः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन (relative pronoun)

• स्त्रीणाम्: of women
• स्त्रीणाम्: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन

• कान्ताः: beloveds; husbands
• कान्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• यथा: as
• यथा: Sambandha (manner)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/उपमानार्थक (as/according to)

• ईप्सिताः: desired
• ईप्सिताः: Karta (subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ईप्सित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; ‘desired’

• शौचाचारपरित्यक्ताः: having abandoned purity and proper conduct
• शौचाचारपरित्यक्ताः: Karta (subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शौच-आचार-परित्यक्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः (शौचाचारं परित्यक्ताः)

• धर्मकृत्यपराङ्मुखाः: turned away from religious duties
• धर्मकृत्यपराङ्मुखाः: Karta (subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: धर्म-कृत्य-पराङ्मुख (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; तत्पुरुषः (धर्मकृत्येभ्यः पराङ्मुखाः)

Speaker

Sāvitrī (continuing her rebuke; speaker implied from immediate context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: figures representing households turning away from ritual duties—discarded water pots and kuśa, neglected altars—contrasted with the steady yajña fire in the background, symbolizing dharma versus lapse in conduct.

Characters & Entities

• Sāvitrī (implied)
• dharma
• śauca
• ācāra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity (śauca) and conduct (ācāra) are portrayed as foundational to dharma; desire-driven living is condemned.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription; the verse stresses śauca and dharmic duties as norms.