Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 66

Devanagari script

शरकर्मणि संसक्तस्त्वहमत्र व्यवस्थितः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य स्वचित्ते चिन्तितं मया

Transliteration

śarakarmaṇi saṃsaktastvahamatra vyavasthitaḥ | tacchrutvā vacanaṃ tasya svacitte cintitaṃ mayā

Translation

“میں یہاں تیروں کے بنانے کے کام میں مشغول ہوں۔” اس کے یہ کلام سن کر میں نے اپنے دل میں اس پر غور کیا۔

Word by Word

• शरकर्मणि: in the work of arrows (arrow-making)
• शरकर्मणि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शर + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (शरस्य कर्म)

• संसक्तः: attached/engaged
• संसक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सञ्ज् (धातु) + संसक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/विरोधार्थक (particle: but/indeed)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• व्यवस्थितः: stationed/occupied
• व्यवस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + व्यवस्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• तत्: that
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘तत् (वचनम्)’ इति

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु) + श्रुत्वा (कृदन्त, त्वा)
• Form: त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप (gerund/absolutive)

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• स्वचित्ते: in (my) own mind
• स्वचित्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (स्वं चित्तम्)

• चिन्तितम्: was thought/considered
• चिन्तितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) + चिन्तित (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘चिन्तितं (अभवत्)’

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

Speaker

Unspecified first-person speaker (the arrow-maker/śarākāra implied by context)

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas/ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: An artisan steadily fashions arrows, tools arranged neatly; upon hearing the exchange, the narrator/character turns inward, contemplating the meaning.

Characters & Entities

• śarakarma (arrow-making)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It presents mindful introspection: even amid worldly labor, one can turn inward and contemplate truth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is part of a broader tīrtha-glorification chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is mental reflection rather than an external rite.