Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

नैवाग्निर्दीप्यते तेषां जाठरश्च ततः परम् । आहारं वांछते नैव तन्न तेजोभिवर्धनम्

naivāgnirdīpyate teṣāṃ jāṭharaśca tataḥ param | āhāraṃ vāṃchate naiva tanna tejobhivardhanam

اُن کی آگ نہیں بھڑکتی—بلکہ اس کے بعد جٹھراگنی (ہاضم آگ) بھی نہیں۔ وہ غذا کی خواہش بھی نہیں کرتے؛ اس لیے اُن کی قوتِ حیات اور تَیج میں اضافہ نہیں ہوتا۔

not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
एवat all
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपातः
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
दीप्यतेburns, is kindled
दीप्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदीप् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; भावे/कर्मणि (is kindled/burns)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
जाठरःgastric, digestive
जाठरः:
Karta-visheshana (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootजाठर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (अग्निः)
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
ततःthen
ततः:
Sequence (क्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रम/अनन्तरबोधकः (then/thereafter)
परम्further, moreover
परम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोगः; परं = further/moreover (adverbial)
आहारम्food
आहारम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
वाञ्छतेdesires
वाञ्छते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवाञ्छ् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
एवat all
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपातः
तत्that
तत्:
Karta/Theme (Topic/विषय)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; निर्देशः (that)
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्ययम्
तेजोऽभिवर्धनम्increase of vitality/splendor
तेजोऽभिवर्धनम्:
Kriya-samarthya/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक) + अभिवर्धन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (तेजसः अभिवर्धनम्); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय (predicate noun)

Atithi (inferred from continuity)

Type: kshetra

Scene: A thin, anxious man sits before untouched food; the inner fire is dim, shown as a fading ember at the navel; surrounding shadows represent worry.

FAQs

Mental torment from craving can sap even bodily vitality; serenity and moderation support tejas.

The verse is embedded in the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya narrative of Nāgara-khaṇḍa.

None directly; it uses the image of digestive fire to underscore the cost of agitation and attachment.