Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

आशापाशैः परीतांगा ये भवन्ति नरो र्दिताः । ते रात्रौ शेरते नैव तदप्राप्तिविचिन्तया

Transliteration

āśāpāśaiḥ parītāṃgā ye bhavanti naro rditāḥ | te rātrau śerate naiva tadaprāptivicintayā

Translation

جن مردوں کے اعضا امید کی رسیوں سے چاروں طرف جکڑے ہوں اور وہ رنجیدہ ہوں، وہ رات کو سوتے نہیں؛ کیونکہ مطلوب کے نہ ملنے کی فکر انہیں ستاتی رہتی ہے۔

Word by Word

• आशापाशैः: by the bonds of desire/hope
• आशापाशैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: आशा (प्रातिपदिक) + पाश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (आशायाः पाशाः); पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), बहुवचनम्

• परीताङ्गाः: whose limbs are enveloped (surrounded)
• परीताङ्गाः: Karta-visheshana (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि + इ (धातु) → परीत (कृदन्त) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समासः (परीतानि अङ्गानि येषाम्); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; विशेषणम् (नराः)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम

• भवन्ति: become/are
• भवन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• नराः: men, people
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अर्दिताः: afflicted, tormented
• अर्दिताः: Karta-visheshana (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्द् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (नराः)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• शेरते: lie down, sleep
• शेरते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation particle)

• एव: indeed, at all
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)

• तदप्राप्तिविचिन्तया: due to anxiety about not obtaining that
• तदप्राप्तिविचिन्तया: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + अप्राप्ति (प्रातिपदिक) + विचिन्ता (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तस्य अप्राप्तेः विचिन्ता); स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; हेतौ (because of)

Speaker

Atithi (inferred from narrative flow of Piṅgalopākhyāna)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A restless man sits awake at night, eyes wide with worry; faint rope-like motifs encircle his limbs symbolizing ‘āśā-pāśa’; the moon watches over a quiet tīrtha landscape.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Attachment to outcomes creates bondage and anxiety; peace begins with loosening the grip of craving and expectation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching appears within the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya context of the Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is stated; the focus is ethical-psychological: overcoming desire-driven distress.