Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

बटुरुवाच । हास्येन जलसर्पोऽयं मया मुक्तोऽत्र लीलया । न ते तातं समुद्दिश्य तत्किं मां शपसि द्विज

baṭuruvāca | hāsyena jalasarpo'yaṃ mayā mukto'tra līlayā | na te tātaṃ samuddiśya tatkiṃ māṃ śapasi dvija

لڑکے نے کہا: ‘میں نے ہنسی مذاق میں یہ آبی سانپ یہاں کھیل ہی کھیل میں چھوڑ دیا تھا۔ میں نے تمہارے باپ کو نشانہ نہیں بنایا؛ پھر اے برہمن، تم مجھے کیوں لعنت دیتے ہو؟’

बटुःthe boy (brahmacārin)
बटुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबटु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हास्येनin jest / with laughter
हास्येन:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootहास्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
जल-सर्पःwater-snake
जल-सर्पः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक) + सर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (जले सर्पः)
अयम्this
अयम्:
Karta/Pratipadyam (Subject/Predicate demonstrative)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मयाby me
मया:
Kartr-karana (Agent expressed instrumentally/कर्ता-करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन
मुक्तःreleased
मुक्तः:
Kriya (Predicate participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; 'released'
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
लीलयाplayfully
लीलया:
Karana (Manner/Instrument/करण)
TypeNoun
Rootलीला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
तेfor you / to you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन
तातम्father
तातम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
समुद्दिश्यintending / aiming at
समुद्दिश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-दिश् (धातु)
Formल्यप्/तुमुन्-समकक्ष क्त्वान्त-प्रयोगः; अव्यय (Gerund), 'having intended/aimed at'
तत्then/so
तत्:
Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः (particle: 'then/so')
किम्why/what
किम्:
Prashna (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative particle)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शपसिyou curse
शपसि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
द्विजO brahmin
द्विज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Baṭu (the boy)

Type: kshetra

Scene: A boy speaks defensively, gesturing toward the harmless water-snake; elders and priests look stern; the atmosphere is charged with impending consequence.

B
baṭu
J
jala-sarpa
D
dvija/brāhmaṇa
T
tāta (father)

FAQs

Purāṇic dharma stresses that ‘play’ is not a defense when harm or fear is caused in sacred settings; consequences may follow regardless of claimed intent.

Not specified in this verse; it serves the chapter’s narrative within a tīrtha-māhātmya framework.

No ritual prescription; it is a dialogue about culpability after disrupting the assembly.