Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

औदुम्बरं ततो दण्डं पुलस्त्योऽस्मै समाददे । एणशृंगान्वितं चर्म मन्त्रवद्विजसत्तमाः

Transliteration

audumbaraṃ tato daṇḍaṃ pulastyo'smai samādade | eṇaśṛṃgānvitaṃ carma mantravadvijasattamāḥ

Translation

تب پُلستیہ نے اسے اُدُمبَر کی لکڑی کا عصا عطا کیا؛ اور منتر کے ساتھ دوِجوں کے افضلوں نے سینگوں سے آراستہ ہرن کی کھال بھی دی۔

Word by Word

• औदुम्बरम्: (made of) udumbara wood
• औदुम्बरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: औदुम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (दण्डम् इति विशेष्यस्य)

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (क्रम/अनन्तरार्थे)

• दण्डम्: staff
• दण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पुलस्त्यः: Pulastya
• पुलस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्मै: to him
• अस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे (सामान्य-प्रयोग), चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• समाददे: gave, bestowed
• समाददे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः सम्+आ

• एणशृङ्गान्वितम्: provided with deer-horns
• एणशृङ्गान्वितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एण-शृङ्ग-अन्वित (प्रातिपदिक; एण + शृङ्ग + अन्वित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (चर्म इति विशेष्यस्य); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (एणस्य शृङ्गेण अन्वितम्)

• चर्म: skin, hide
• चर्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मन्त्रवत्: with mantras, ritually
• मन्त्रवत्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मन्त्रवत् (अव्यय/तद्धितान्त)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषणम् (मन्त्रेण सह/मन्त्रपूर्वकं इत्यर्थे)

• द्विजसत्तमाः: the best of the twice-born (brahmins)
• द्विजसत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज-सत्तम (प्रातिपदिक; द्विज + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां सत्तमाः)

Speaker

Sūta (continuing narration)

Visual Art Cues

Scene: Pulastya, serene and authoritative, hands over an udumbara staff and a horned deer-hide to the initiate; nearby brāhmaṇas chant mantras beside a simple ritual setting.

Characters & Entities

• Pulastya
• Dvijas (Brahmins)
• Udumbara (wood)
• Deer-hide (carma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through lineage and rite: sages and dvijas transmit consecrated implements with mantra-sanction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya cycle in the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Receiving and consecrating ritual implements—udumbara staff and deer-hide—through mantra in preparation for yajña.