Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ततः संपूजितो राज्ञा आनर्तेन यथाक्रमम् । दत्त्वार्घ्यं मधुपर्कं च ततः प्रोक्तं प्रणम्य च

Transliteration

tataḥ saṃpūjito rājñā ānartena yathākramam | dattvārghyaṃ madhuparkaṃ ca tataḥ proktaṃ praṇamya ca

Translation

پھر آَنرت کے راجا نے دستور کے مطابق مرحلہ وار ان کی پوجا کی؛ ارغیہ اور مدھوپرک پیش کیے، اور سجدۂ تعظیم کے بعد عرض کیا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/अनन्तर (then/thereafter)

• संपूजितः: was duly honored
• संपूजितः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-पूज् (धातु) + संपूजित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत् (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (was honored/worshipped)

• राज्ञा: by the king
• राज्ञा: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• आनर्तेन: (the king) of Ānarta
• आनर्तेन: Kartr-karana (Agent descriptor/करण)
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणवत् (qualifying राज्ञा)

• यथाक्रमम्: in due order
• यथाक्रमम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव, क्रियाविशेषण (according to order)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया (having given)

• अर्घ्यम्: honor-offering (arghya)
• अर्घ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मधुपर्कम्: madhuparka (honey-mixture offering)
• मधुपर्कम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + पर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (मधुना पर्कः/मधुयुक्तः पर्कः)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय

• ततः: then
• ततः: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रम/अनन्तर

• प्रोक्तम्: was spoken
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) + प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत् (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (was spoken/said)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्यय; पूर्वक्रिया (having bowed)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta (court-linked sacred narrative)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Parameśvara

Visual Art Cues

Scene: The Ānarta king performs formal reception: offering arghya and madhuparka to Durvāsā, then bowing and speaking; attendants hold vessels, flowers, and a seat for the sage.

Characters & Entities

• Durvāsā
• Ānarta (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma begins with reverence: honoring a guest-sage with proper offerings is a sanctifying act for rulers and households.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse emphasizes atithi-dharma within the Nāgarakhaṇḍa tīrtha narrative; the named tīrtha is not explicit in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering arghya and madhuparka as part of formal reception and worship of a sage.