Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

आनर्ताधिपतेर्हर्म्यं संप्राप्तो गौरवाय सः । चातुर्मास्यकृते चैव मृत्तिकाग्रहणाय च

Transliteration

ānartādhipaterharmyaṃ saṃprāpto gauravāya saḥ | cāturmāsyakṛte caiva mṛttikāgrahaṇāya ca

Translation

وہ آَنرت کے حاکم کے محل میں پہنچے، اس گھرانے کی عزت افزائی کے لیے؛ چاتُرمَاسیہ ورت ادا کرنے اور مقدس مٹی حاصل کرنے کے لیے بھی۔

Word by Word

• आनर्ताधिपतेः: of the lord/king of Ānarta
• आनर्ताधिपतेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आनर्त (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आनर्तस्य अधिपतिः)

• हर्म्यम्: palace, mansion
• हर्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• संप्राप्तः: arrived
• संप्राप्तः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु) + संप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत् (Past active participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (having arrived)

• गौरवाय: for honor/respect
• गौरवाय: Sampradana (Purpose/Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: गौरव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• चातुर्मास्यकृते: for the Cāturmāsya (four-month observance)
• चातुर्मास्यकृते: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक) + कृत (अव्यय/निपातप्रयोग)
• Form: अव्ययीभाववत् प्रयोग; अर्थे 'निमित्ते/हेतोः' (for the purpose of the cāturmāsya observance)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय

• एव: indeed
• एव: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण

• मृत्तिकाग्रहणाय: for taking/collecting clay
• मृत्तिकाग्रहणाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: मृत्तिका (प्रातिपदिक) + ग्रहण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मृत्तिकायाः ग्रहणम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta region tīrtha (unspecified here)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Parameśvara

Visual Art Cues

Scene: Durvāsā arrives at the Ānarta king’s palace; attendants announce him; the king rises to receive him. The sage carries kamaṇḍalu and staff, intent on Cāturmāsya and collecting sacred clay.

Characters & Entities

• Durvāsā
• Ānarta (region/kingdom)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hosting a great sage and supporting his vrata elevates a household’s honor and aligns royal life with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The mention of mṛttikā-grahaṇa hints at a localized sacred practice; the specific tīrtha context unfolds within Adhyāya 178’s surrounding verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

Cāturmāsya observance and mṛttikā-grahaṇa (ritual collection of clay).