Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

लक्ष्मीरुवाच । नमः पृथिव्यै क्षांतीशि नम आपोमये शुभे । तेजस्विनि नमस्तुभ्यं नमस्ते वायुरूपिणि

Transliteration

lakṣmīruvāca | namaḥ pṛthivyai kṣāṃtīśi nama āpomaye śubhe | tejasvini namastubhyaṃ namaste vāyurūpiṇi

Translation

لکشمی نے کہا: اے دیوی، جو زمین کی صورت ہے، اے بردباری کی ملکہ، تجھے نمسکار۔ اے مبارک ہستی، جو آب کی صورت ہے، تجھے نمسکار۔ اے نورانیہ، تجھے نمسکار؛ اے ہوا کی صورت والی، تجھے نمسکار۔

Word by Word

• लक्ष्मीः: Lakṣmī
• लक्ष्मीः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Nominative, Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद (Perfect, 3rd person, Singular)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: निपात-स्वरूप अव्यय; नमस्कारार्थ (indeclinable interjection used with dative)

• पृथिव्यै: to Earth
• पृथिव्यै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Dative, Singular)

• क्षान्तीशि: O mistress of forbearance
• क्षान्तीशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: क्षान्तीशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (क्षान्तेः ईशी) (Feminine, Vocative, Singular)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नमस्कारार्थ अव्यय (salutation particle)

• आपोमये: to (her) made of water
• आपोमये: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: आपोमय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (आपः + मय ‘made of water’) (Feminine, Dative, Singular)

• शुभे: O auspicious one
• शुभे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचन (Feminine, Vocative, Singular)

• तेजस्विनि: O radiant one
• तेजस्विनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: तेजस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचन (Feminine, Vocative, Singular)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नमस्कारार्थ अव्यय (salutation particle)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन (Dative, Singular)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नमस्कारार्थ अव्यय (salutation particle)

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन (Dative, Singular)

• वायुरूपिणि: O one in the form of wind
• वायुरूपिणि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + रूपिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वायोः रूपिणी ‘having the form of wind’) (Feminine, Vocative, Singular)

Speaker

Lakṣmī

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Lakṣmī/Devī recites a stuti identifying the Goddess with Earth and Water, Radiance and Wind; the elements appear personified around her—earth as fertile ground, water as flowing stream, fire as aura, wind as swirling scarf.

Characters & Entities

• Lakṣmī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Devī is praised as immanent in the elements, teaching reverence for creation as sacred manifestation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The hymn is embedded in the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya narrative of Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

This is a mantra-stuti used in worship (pūjā/japa), invoking the goddess through elemental forms.