Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

ततः सैन्यं समुत्सज्य मृगं लिप्सुर्महीपतिः । अन्यद्वनांतरं प्राप्तो रौद्रं चित्तभयावहम्

Transliteration

tataḥ sainyaṃ samutsajya mṛgaṃ lipsurmahīpatiḥ | anyadvanāṃtaraṃ prāpto raudraṃ cittabhayāvaham

Translation

پھر ہرن کو پکڑنے کی آرزو میں بادشاہ نے اپنی فوج کو پیچھے چھوڑ دیا اور جنگل کے ایک دوسرے حصے میں جا پہنچا—جو سخت، ہیبت ناک اور دل کو دہلا دینے والا تھا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध/अनुक्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्ययम् (then)

• सैन्यम्: the army
• सैन्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• समुत्सज्य: having left/abandoned
• समुत्सज्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-√सृज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तम् (absolutive/gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (having abandoned)

• मृगम्: the deer
• मृगम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• लिप्सुः: desiring to catch/obtain
• लिप्सुः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लिप्सु (कृदन्त; √लभ् 'to obtain', desiderative sense)
• Form: उणादि/कृदन्त-प्रातिपदिकम् (desiderative adjective: 'wishing to obtain'); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; महीपतिः इति विशेषणम्

• महीपतिः: the king
• महीपतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (मही-पतिः = 'lord of the earth'); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अन्यत्: another
• अन्यत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; वनान्तरम् इति विशेषणम्

• वनान्तरम्: another forest-region
• वनान्तरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (वन-अन्तर = 'interior/another part of a forest'); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्राप्तः: reached, arrived
• प्राप्तः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः (past participle); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः

• रौद्रम्: terrifying, fierce
• रौद्रम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; वनान्तरम् इति विशेषणम्

• चित्तभयावहम्: bringing fear to the mind
• चित्तभयावहम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चित्त (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + आवह (कृदन्त/प्रातिपदिक; √वह 'to bring', with आ-)
• Form: तत्पुरुषः (चित्त-भय-आवह = 'bringing fear to the mind'); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; वनान्तरम् इति विशेषणम्

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa)

Visual Art Cues

Scene: The king leaves his army behind; alone (or with minimal attendants) he enters a darker, fiercer forest tract—gnarled trees, shadowed paths, ominous beasts’ eyes.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When one becomes absorbed in a single pursuit, even royal supports fall away; Purāṇas use such isolation to prepare the seeker for dependence on dharma and the grace of sacred places.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; it introduces the ominous landscape that precedes the tīrtha’s disclosure.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.