Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता । पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा । त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च

Transliteration

vedadhvanirbhavedyatra tatra harṣasamanvitā | pulakāṃcitasarvāṃgī sā śuśrāva ca sarvadā | tyaktvā rājyocitānsarvānalaṃkārānsukhāni ca

Translation

جہاں کہیں وید کی گونجتی ہوئی دھونی اٹھتی، وہ خوشی سے وہیں جا پہنچتی؛ اس کے سارے بدن میں رومانچ چھا جاتا اور وہ برابر سنتی رہتی—بادشاہی کے لائق زیور اور لذتیں سب ترک کر کے۔

Word by Word

• वेद-ध्वनिः: sound of the Veda (Vedic chant)
• वेद-ध्वनिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + ध्वनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवेत्: would arise / occurs
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: where)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• हर्ष-समन्विता: filled with joy
• हर्ष-समन्विता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक) + सम्-अन्वि-इ (धातु) → समन्वित (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण

• पुलक-अञ्चित-सर्व-अङ्गी: whose whole body was covered with horripilation
• पुलक-अञ्चित-सर्व-अङ्गी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुलक (प्रातिपदिक) + अञ्चित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + सर्व (प्रातिपदिक) + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (बहुपद-समास)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शुश्राव: heard
• शुश्राव: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: त्यज् (धातु) → त्यक्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive): having abandoned

• राज्य-उचितान्: befitting royalty
• राज्य-उचितान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: राज्य (प्रातिपदिक) + उचित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; विशेषण

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• अलङ्कारान्: ornaments
• अलङ्कारान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अलङ्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• सुखानि: comforts/pleasures
• सुखानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

Sūta (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijaśreṣṭhāḥ (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A former queen in plain garments stands near a sacrificial pavilion or temple courtyard, eyes closed in rapture, goosebumps visible, as Brahmins chant Veda; discarded ornaments lie aside.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True merit arises from reverent śravaṇa of sacred sound; devotion to the Veda outweighs royal luxury.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse emphasizes the sanctity of places where Vedic recitation is heard; the exact tīrtha is not named in this single shloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is prescribed here; it highlights śravaṇa (listening) to Vedic recitation as a devotional practice.