Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

तस्याः संवेशने चैव निष्कामः समपद्यत । अथाब्रवीन्निजां भार्यां निष्कामः संस्थितो मुनिः

tasyāḥ saṃveśane caiva niṣkāmaḥ samapadyata | athābravīnnijāṃ bhāryāṃ niṣkāmaḥ saṃsthito muniḥ

ہم بستری کے وقت بھی وہ بے خواہش رہا۔ پھر وہ ثابت قدم اور بے رغبت مُنی اپنی ہی بیوی سے مخاطب ہوا۔

तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
संवेशनेin cohabitation/at the bedding
संवेशने:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंवेशन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis/only)
निष्कामःfree from desire
निष्कामः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिष्काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मुनिः/ऋचीकः)
समपद्यतbecame/attained
समपद्यत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आपद् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदी
अथthen
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रमबोधक
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी
निजाम्his own
निजाम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (भार्याम्)
भार्याम्wife
भार्याम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
निष्कामःdesireless
निष्कामः:
Karta (Predicate adjective/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिष्काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मुनिः)
संस्थितःstanding/remaining, settled
संस्थितः:
Karta (State predicate/कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘स्थित/स्थितवान्’
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Narrator (Purāṇic ākhyāna voice; specific speaker not explicit in this snippet)

Scene: After the wedding, in a private chamber, Ṛcīka remains serene and desireless; he addresses his wife with calm authority, emphasizing restraint and spiritual purpose.

Ṛcīka (implied)
W
Wife of Ṛcīka (Satyavatī, implied)

FAQs

It presents niṣkāma-bhāva (desireless conduct) as a mark of spiritual discipline, even within household life.

No tīrtha is named in this verse; it is character-portraiture within the chapter’s sacred narrative.

No explicit ritual is prescribed; the emphasis is ethical—self-control and steadiness.