Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

दुःस्थितं सुस्थितं वापि शिवलिंगं न चालयेत् । इति मत्वा द्विजेन्द्रोऽसौ नैव तानि विसर्जयेत्

Transliteration

duḥsthitaṃ susthitaṃ vāpi śivaliṃgaṃ na cālayet | iti matvā dvijendro'sau naiva tāni visarjayet

Translation

شیولِنگ خواہ غلط جگہ ہو یا درست جگہ، اسے ہلانا نہیں چاہیے۔ اس اصول کو مان کر اُس برہمنِ برتر نے اُن لِنگوں کو ہرگز ترک نہ کیا۔

Word by Word

• दुःस्थितम्: ill-placed
• दुःस्थितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: दुःस्थित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम् — विशेषणम् (qualifying शिवलिंगम्) — 'ill-placed'

• सुस्थितम्: well-placed
• सुस्थितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: सुस्थित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम् — विशेषणम् (qualifying शिवलिंगम्) — 'well-placed'

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय, विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle) — 'or'

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/अपि-कारक निपात (particle) — 'even/also'

• शिवलिंगम्: Śiva-liṅga
• शिवलिंगम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: शिवलिंग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम् — 'Śiva-liṅga'

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (negation particle) — 'not'

• चालयेत्: should move
• चालयेत्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: चल् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्, परस्मैपदम्; causative sense in usage 'to move' — 'should not move'

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle) — 'thus'

• मत्वा: having considered
• मत्वा: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund), धातुः √मन् (to think) — 'having thought/considered'

• द्विजेन्द्रः: the chief Brahmin
• द्विजेन्द्रः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: द्विजेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम् — 'the best of twice-born (Brahmin)'

• असौ: that one
• असौ: Karta (Apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचनम् — सर्वनाम (pronoun) — 'that (man)'

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध — 'not'

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण (emphatic particle) — 'indeed/just'

• तानि: those
• तानि: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचनम् — सर्वनाम — 'those (things)'

• विसर्जयेत्: should abandon
• विसर्जयेत्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: वि-सृज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्, परस्मैपदम् — 'should abandon/let go'

Speaker

Narrator (implied Purāṇic narrator; likely Sūta in the Nāgara-khaṇḍa frame)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A learned brāhmaṇa stands before multiple liṅgas, hands folded, choosing restraint; nearby attendants suggest moving an awkwardly placed liṅga, but he refuses, honoring the rule of non-disturbance.

Characters & Entities

• Śiva
• Śiva-liṅga
• dvijendra (brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverence for consecrated sacred forms: once a liṅga is established, it should not be casually moved, honoring stability in worship and dharma.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The Nāgara-khaṇḍa context points to the Nāgareśvara-liṅga area and its sacred geography, where liṅga establishment becomes a source of lasting merit.

What ritualistic prescription is mentioned?

A clear injunction: do not disturb or relocate a Śiva-liṅga, whether it appears well-placed or not.