Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तथान्यदपि तत्रास्ति विजयाकुण्डमुत्तमम् । तत्र स्नाताऽपि वंध्या स्त्री जायते पुत्रसंयुता

Transliteration

tathānyadapi tatrāsti vijayākuṇḍamuttamam | tatra snātā'pi vaṃdhyā strī jāyate putrasaṃyutā

Translation

اسی طرح وہاں ایک اور نہایت افضل کنڈ ہے جسے وجیا کنڈ کہتے ہیں۔ وہاں غسل کرنے سے بانجھ عورت بھی بیٹے کی نعمت سے سرفراز ہو جاتی ہے۔

Word by Word

• तथा: thus; likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/उपमानार्थक क्रियाविशेषण (adverb: ‘thus/so’)

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd); एकवचन (singular)

• अपि: also; even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: ‘also/even’)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb: ‘there’)

• अस्ति: is; exists
• अस्ति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन (singular)

• विजयाकुण्डम्: the Vijayā-pond
• विजयाकुण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विजया + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd); एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative: ‘Vijayā’s pond’)

• उत्तमम्: excellent; best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd); एकवचन; विशेषण (agreeing with ‘विजयाकुण्डम्’)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• स्नाता: having bathed
• स्नाता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘स्नात’ = having bathed

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (even)

• वंध्या: barren
• वंध्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वंध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (qualifying ‘स्त्री’)

• स्त्री: woman
• स्त्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• जायते: becomes; is born (as)
• जायते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (present); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन

• पुत्रसंयुता: endowed with sons
• पुत्रसंयुता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + संयुत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष/सह-सम्बन्धार्थ (associated with sons)

Speaker

Sūta (implied continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vijayā-kuṇḍa

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / dvijāḥ

Visual Art Cues

Scene: A serene sacred pond named Vijayā-kuṇḍa; women devotees enter the water with modesty and devotion while brāhmaṇas recite mantras on the bank; lotuses, steps (ghāṭa), and a small liṅga-shrine nearby.

Characters & Entities

• Vijayā-kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha is celebrated as a compassionate locus of divine power where seemingly impossible obstacles are overcome through faith and sacred practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vijayā-kuṇḍa, described as an excellent sacred pond within the Śrīhāṭakeśvara-kṣetra tīrtha landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at Vijayā-kuṇḍa is prescribed for the blessing of progeny.