Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 152›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । असंख्यातानि तीर्थानि त्वयोक्ता न्यत्र सूतज । देवमानुषजातानि देवतायतनानि च । तथा वानरजातानि राक्षसस्थापितानि च

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | asaṃkhyātāni tīrthāni tvayoktā nyatra sūtaja | devamānuṣajātāni devatāyatanāni ca | tathā vānarajātāni rākṣasasthāpitāni ca

Translation

رِشیوں نے کہا: اے سوت کے فرزند! تم نے دوسری جگہوں پر بے شمار تیرتھ بیان کیے ہیں—جو دیوتاؤں اور انسانوں سے وابستہ ہیں، اور دیوتاؤں کے آستانے بھی؛ اسی طرح وانر نسلوں سے متعلق اور راکشسوں کے قائم کردہ بھی۔

Word by Word
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)
असंख्यातानिcountless
असंख्यातानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसंख्यात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), बहुवचन (Plural)
तीर्थानिpilgrimage places
तीर्थानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), बहुवचन (Plural)
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
उक्तानिtold/mentioned
उक्तानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; ‘तीर्थानि’ इत्यस्य विशेषणम्
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb: ‘elsewhere’)
सूतजO son of Sūta
सूतज:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसूत + ज (प्रातिपदिक); ‘ज’ = जन्मन्-सम्बन्धी (born of)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सूतस्य जः)
देवमानुषजातानिborn of gods and humans
देवमानुषजातानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदेव + मानुष + जात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; तत्पुरुष-समास (देवानां मानुषाणां च जातानि)
देवतायतनानिshrines/abodes of deities
देवतायतनानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेवता + आयतन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवतायाः आयतनानि)
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Linking/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb: ‘likewise’)
वानरजातानिborn of monkeys
वानरजातानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवानर + जात (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), बहुवचन; तत्पुरुष (वानराणां जातानि)
राक्षसस्थापितानिestablished by demons
राक्षसस्थापितानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootराक्षस + स्थापित (स्था (धातु) + णिच् + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष (राक्षसैः स्थापितानि)
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
Speaker

Ṛṣis (Sages)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūtaputra (Sūta’s son, the reciter)

Visual Art Cues

Scene: A forest hermitage assembly of ṛṣis addressing Sūta’s son, with scrolls/leaf-manuscripts and a symbolic map-like spread of tīrthas—shrines of devas, humans, vānara and rākṣasa founders indicated by emblematic figures.

Characters & Entities
Ṛ
Ṛṣis
S
Sūta
D
Devas
M
Mānuṣas (humans)
V
Vānaras
R
Rākṣasas

FAQs

Sacred geography is vast and multi-layered; tīrthas arise through divine presence, human devotion, and mythic history.

No single tīrtha is named yet; the sages introduce a broader inquiry about tīrthas and their fruits.

None here; it frames the discussion by classifying types of tīrthas and shrines.

←Previous Verse
Next Verse→