Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

सूत उवाच । सा प्रविष्टा समं तेन सुपुण्यममरेश्वरम् । माघकृष्णचतुर्दश्यां न मृत्युर्यत्र विद्यते

Transliteration

sūta uvāca | sā praviṣṭā samaṃ tena supuṇyamamareśvaram | māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ na mṛtyuryatra vidyate

Translation

سوت نے کہا: “وہ اُس کے ساتھ مل کر امر یشور کے نہایت پُنیہ مند دھام میں داخل ہوئی۔ ماہِ ماغھ کے کرشن پکش کی چودھویں کو وہاں موت کا غلبہ نہیں رہتا۔”

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रविष्टा: entered
• प्रविष्टा: Kriya (Verbal predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: प्र + विश् (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: कृतान्त (क्त-प्रत्यय), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘entered’

• समम्: together
• समम्: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सम (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय, सहार्थक (together/along with)

• तेन: with him
• तेन: Sahakaraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम (with him/by him)

• सुपुण्यम्: very holy
• सुपुण्यम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (very holy)

• अमरेश्वरम्: Amareśvara (the Lord of the immortals)
• अमरेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमर + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (entered whom/which)

• माघकृष्णचतुर्दश्याम्: on Māgha dark-fortnight fourteenth
• माघकृष्णचतुर्दश्याम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: माघ + कृष्ण + चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; कालाधिकरण (on the 14th day of the dark fortnight of Māgha)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेधार्थक-निपात

• मृत्युः: death
• मृत्युः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (where)

• विद्यते: exists; is found
• विद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु) (विद्-लभे/सत्तायाम्; √विद् as 'to exist' in Ātmanepada)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Amareśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: Sūta reveals the secret: the maiden and the sage enter the supremely meritorious Amareśvara shrine on Māgha dark caturdaśī; the temple radiates an aura of deathlessness, with Śiva’s presence overwhelming Yama’s domain.

Characters & Entities

• Amareśvara
• Māgha
• Kṛṣṇa Caturdaśī
• Mṛtyu (death)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva-kṣetras are portrayed as zones of transcendent protection, where time and mortality are subdued by sacred merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Amareśvara, a Śiva shrine/tīrtha celebrated as supremely meritorious and associated with freedom from death on a sacred tithi.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance tied to Māgha kṛṣṇa caturdaśī at Amareśvara (implying pilgrimage/worship on that date).