Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ततस्तस्मै कृतानन्दा स्तुत्वा स्तोत्रैः पृथग्विधैः । अष्टांगप्रणिपातेन नमश्चक्रे समाहिता

Transliteration

tatastasmai kṛtānandā stutvā stotraiḥ pṛthagvidhaiḥ | aṣṭāṃgapraṇipātena namaścakre samāhitā

Translation

پھر وہ مسرّت سے بھر گئی؛ اس نے طرح طرح کے ستوتر سے اُس کی ستائش کی، اور یکسوئی کے ساتھ اشٹانگ پرنام کر کے ادب سے نمسکار پیش کیا۔

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तर-वाचक (adverb: then/thereafter)

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/सामान्य, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; सर्वनाम

• कृतानन्दा: having become joyful
• कृतानन्दा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ-धातोः क्त) + आनन्द (प्रातिपदिक) → कृतानन्दा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भाव: ‘कृतः आनन्दः यस्याः/या’ (having attained joy)

• स्तुत्वा: having praised
• स्तुत्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय-भाव (gerund/absolutive)

• स्तोत्रैः: with hymns
• स्तोत्रैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्तोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन

• पृथग्विधैः: of various kinds
• पृथग्विधैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: पृथक् (अव्यय/उपसर्गार्थ) + विध (प्रातिपदिक) → पृथग्विध
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; कर्मधारयः (पृथक्-विधाः = various/separate kinds)

• अष्टाङ्गप्रणिपातेन: by prostration with eight limbs
• अष्टाङ्गप्रणिपातेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अष्ट (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक) + प्रणिपात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; तत्पुरुषः (अष्टानाम् अङ्गानां प्रणिपातः)

• नमः: salutation
• नमः: Kriya (Speech-act/उक्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक; अव्ययवत्)
• Form: अव्यय-प्रयोग (indeclinable interjection); नमस्

• चक्रे: she performed/made
• चक्रे: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद/आत्मनेपद) — लिट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘चकार/अकरोत्’ अर्थे

• समाहिता: composed, concentrated
• समाहिता: Karta (Subject qualifier/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्+आ+धा (धातु) → समाहित (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘समाधिस्थ/एकाग्रा’

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: Before the fresh, radiant liṅga, the devotee offers layered hymns; then she falls into aṣṭāṅga-praṇipāta, body fully surrendered, mind composed.

Characters & Entities

• Aditi
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When grace appears, the proper response is stuti (praise) and humble surrender—devotion completes austerity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The newly manifested Śiva-liṅga at the Amareśvara tīrtha becomes the focus of worship and praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stotra-recitation and aṣṭāṅga-praṇipāta (eight-limbed prostration) are indicated as modes of worship.