Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

एवं तस्यास्तपःस्थाया गते युगचतुष्टये । निर्भिद्य धरणीपृष्ठं शिवलिंगं समुत्थितम्

Transliteration

evaṃ tasyāstapaḥsthāyā gate yugacatuṣṭaye | nirbhidya dharaṇīpṛṣṭhaṃ śivaliṃgaṃ samutthitam

Translation

یوں وہ تپسیا میں ثابت قدم رہی؛ جب چار یُگ گزر گئے تو زمین کی سطح چیر کر ایک مقدّس شِو لِنگ نمودار ہوا۔

Word by Word

• एवम्: thus, in this manner
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/रीति-वाचक (adverb of manner)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• तपःस्थायाः: of (her) who was engaged in austerity
• तपःस्थायाः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक) + स्था (धातु) → तपःस्था (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; कृदन्त-प्रातिपदिक (स्था-धातोः ‘स्थ’/‘स्था’ प्रत्ययान्त, ‘तपःस्थ’ = तपसि स्थिता)

• गते: when (it) had passed
• गते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
• Form: सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग/सामान्य-प्रयोग (locative absolute)

• युगचतुष्टये: in the four yugas (after four yugas)
• युगचतुष्टये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक) + चतुष्टय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (युगानां चतुष्टयम्)

• निर्भिद्य: having pierced/split
• निर्भिद्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial to main action)
• Type: Verb
• Root: निर्भिद् (धातु; निर्+भिद्)
• Form: क्त्वान्त अव्यय-भाव (gerund/absolutive); ‘having split’

• धरणीपृष्ठम्: the surface/back of the earth
• धरणीपृष्ठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धरण्याः पृष्ठम्)

• शिवलिङ्गम्: the Śiva-liṅga
• शिवलिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य लिङ्गम्)

• समुत्थितम्: arisen, emerged
• समुत्थितम्: Karta (Predicate adjective/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्+उत्+स्था (धातु) → समुत्थित (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A tapasvinī stands absorbed in austerity as the earth splits; from the fissure rises a radiant Śiva-liṅga, dust and light swirling, the landscape sanctified by the miracle.

Characters & Entities

• Aditi
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Persevering devotion culminates in direct divine manifestation; a tīrtha becomes sacred by such epiphanies.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The emergence of the Śiva-liṅga marks the sanctification of the Amareśvara tīrtha described in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; it emphasizes steadfast tapas as the cause for the liṅga’s manifestation.