Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

ततः स सुचिरं श्रुत्वा दूरस्थो विस्मयान्वितः । कुमार्याश्चेष्टितं दृष्ट्वा कोपसंरक्तलोचनः

Transliteration

tataḥ sa suciraṃ śrutvā dūrastho vismayānvitaḥ | kumāryāśceṣṭitaṃ dṛṣṭvā kopasaṃraktalocanaḥ

Translation

پھر وہ دور کھڑا دیر تک حیرت سے سنتا رہا؛ اور دوشیزہ کے طرزِ عمل کو دیکھ کر اس کی آنکھیں غصّے سے سرخ ہو گئیں۔

Word by Word

• ततः: thereupon
• ततः: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (indeclinable: then/thereupon)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सुचिरम्: for a long time
• सुचिरम्: Kriya-visheshaṇa (Duration/कालावधि)
• Type: Indeclinable
• Root: सुचिर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावप्रयोगे अव्ययवत् (accusative used adverbially); कालवाचक क्रियाविशेषण (for a long time)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-visheshaṇa (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having heard’

• दूरस्थः: standing at a distance
• दूरस्थः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दूर (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (दूरे स्थितः = standing far away)

• विस्मयान्वितः: astonished
• विस्मयान्वितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक) + अन्वित (√इ ‘to go’ + क्त कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (विस्मयेन अन्वितः = filled with astonishment)

• कुमार्याः: of the maiden
• कुमार्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कुमारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• चेष्टितम्: behavior / actions
• चेष्टितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चेष्टित (√चेष्ट् धातु, क्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्तान्त-प्रातिपदिक (act/behavior)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-visheshaṇa (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having seen’

• कोपसंरक्तलोचनः: with eyes reddened by anger
• कोपसंरक्तलोचनः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + संरक्त (√रञ्ज् धातु, क्त कृदन्त) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (कोपेन संरक्ते लोचने यस्य = whose eyes are reddened with anger)

Speaker

Narrator (describing Jābāli’s reaction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Haraharmya (contextual locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: From behind a pillar or tree, the sage watches, astonished; then his brows knit, eyes redden with anger, hands tense as if about to step forward to admonish.

Characters & Entities

• Jābāli
• kanyakā (maiden)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Moral discernment arises from observation; yet anger, though triggered by perceived adharma, must be governed by dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it continues the episode occurring near Hara’s sacred abode.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates an emotional and ethical turning point.