Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 109

Devanagari script

ततः संवत्सरस्यांते व्याधिमुक्तः सुरूपधृक् । विमानवरमारूढो जगाम त्रिदशालयम् । सोऽपि जाबालिनामाथ विवस्त्र समपद्यत

Transliteration

tataḥ saṃvatsarasyāṃte vyādhimuktaḥ surūpadhṛk | vimānavaramārūḍho jagāma tridaśālayam | so'pi jābālināmātha vivastra samapadyata

Translation

پھر ایک سال کے اختتام پر وہ بیماری سے آزاد ہو کر حسین صورت اختیار کر گیا۔ بہترین دیوی وِمان پر سوار ہو کر دیوتاؤں کے دھام کو روانہ ہوا۔ مگر جابالی بھی اس کے بعد برہنگی (ذلت و تنگ دستی) کی حالت کو پہنچ گیا۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = 'then/thereafter'

• संवत्सरस्य: of a year
• संवत्सरस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• अन्ते: at the end
• अन्ते: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• व्याधि-मुक्तः: freed from disease
• व्याधि-मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक) + मुक्त (कृदन्त, √मुच्)
• Form: तत्पुरुषसमास (व्याधेः मुक्तः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) = past passive participle used adjectivally

• सुरूप-धृक्: having a beautiful form
• सुरूप-धृक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुरूप (प्रातिपदिक) + धृक् (कृदन्त, √धृ)
• Form: तत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धृक् = धारणकर्तृकृदन्त (agent noun) 'bearing'

• विमान-वरम्: a splendid aerial car
• विमान-वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमान (प्रातिपदिक) + वर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (वरं विमानम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आरूढः: mounted; having ascended
• आरूढः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ-√रुह् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) = past participle; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'having mounted'

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लिट् (परस्मैपद) = Perfect; प्रथमपुरुष, एकवचन

• त्रिदश-आलयम्: the abode of the gods
• त्रिदश-आलयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (त्रिदशानाम् आलयः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अपि-भाव) = particle 'also/even'

• जाबालि-नाम: of the Jābālis
• जाबालि-नाम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जाबालि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• अथ: then
• अथ: Adhikarana (Discourse marker/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तरार्थक) = 'then/now'

• विवस्त्रः: naked; unclothed
• विवस्त्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विवस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण = 'without clothes'

• समपद्यत: became; came to be
• समपद्यत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√पद् (धातु)
• Form: लङ् (परस्मैपद) = Imperfect; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Nāgara-khaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A healed devotee radiant and beautiful, stepping into a celestial vimāna descending with divine light; in contrast, a sage figure (Jābāli) shown later in torn/absent garments, shamed among onlookers.

Characters & Entities

• Jābāli
• Tridaśa (the gods)
• Vimāna (celestial chariot)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Merit and demerit ripen into visible results—health, beauty, ascent to heaven, or conversely disgrace—underscoring karmic accountability in tīrtha narratives.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Nāgara-khaṇḍa Tīrtha-māhātmya flow; this particular line emphasizes karmaphala rather than naming a single tīrtha explicitly.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription (snāna/dāna/japa) appears in this verse; it reports the outcome after a set period (one year).