Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43
Devanagari script
अहं चापि समालोक्य त्वां मुने मन्मथोपमम् । हता कामशरैस्तीक्ष्णैर्न च गंतुं समुत्सहे
Transliteration
ahaṃ cāpi samālokya tvāṃ mune manmathopamam | hatā kāmaśaraistīkṣṇairna ca gaṃtuṃ samutsahe
Translation
اور میں بھی، اے مُنی، تمہیں منمتھ کے مانند حسین دیکھ کر، خواہش کے تیز تیروں سے زخمی ہو گئی ہوں؛ اب مجھ میں جانے کی سکت نہیں رہی۔
Word by Word
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात)
समालोक्यhaving looked at
समालोक्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्यय; ‘समालोक्य’ = having looked at
त्वाम्you
त्वाम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd), एकवचन
मुनेO sage
मुने:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन
मन्मथ-उपमम्comparable to Kāma
मन्मथ-उपमम्:
Karman (Object complement/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्मथ (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘मन्मथेन उपमः’ इति तृतीया-तत्पुरुष; ‘त्वाम्’ इत्यस्य विशेषण
हताstruck/afflicted
हता:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootहत (कृदन्त; √हन् (धातु), क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘अहम्’ (स्त्रीवक्ता) इत्यस्य विशेषण
काम-शरैःby the arrows of Love
काम-शरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक) + शर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘कामस्य शराः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष
तीक्ष्णैःsharp
तीक्ष्णैः:
Karana (Instrument qualifier/करण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘शरैः’ इत्यस्य विशेषण
नnot
न:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (निषेध)
चand
च:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय)
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्यय; प्रयोजन/इच्छार्थे
समुत्सहेI am able/dare
समुत्सहे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√सह् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन, आत्मनेपद
Speaker
Rambhā
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Rambhā confesses her own desire: the sage appears Manmatha-like; invisible sharp flower-arrows strike her; she stands as if rooted, unable to depart.
Characters & Entities
M
Manmatha (Kāma)M
Muni (addressed)FAQs
It portrays desire as a powerful force that overwhelms even resolve, setting the stage for dharma to be proven through restraint and repentance.
Not specified in this verse; it functions as narrative within a broader tīrtha-māhātmya chapter.
None in this verse.